EHBO-kit thuis samenstellen: complete checklist voor Belgische gezinnen

Zondagavond in Leuven — het verhaal van Sofie

Sofie, 34 jaar, woont met haar gezin in Leuven. Het is zondagavond, kwart voor acht. Haar dochter Emma (7 jaar) rijdt nog een laatste rondje op haar fiets voor het slapengaan. Bij het nemen van de bocht aan het einde van de straat verliest Emma haar evenwicht en schuift over het asfalt. Resultaat: een flinke knieschram, een oppervlakkige schaafwonde op de handpalm en veel tranen.

Sofie draagt Emma naar binnen en trekt de EHBO-doos open. Of beter: wat ooit een EHBO-doos was. De pleisters zijn op. De fles Betadine is al twee jaar vervallen. Er liggen nog twee gaasjes in een gescheurde verpakking, maar steriel zijn die allang niet meer. Sofie doorzoekt de badkamerkast, de keukenladen, de slaapkamer — niets bruikbaars.

Ze belt 1733, de huisartswachtpost. De triagist vraagt: "Heeft u steriel gaas en ontsmettingsmiddel in huis?" Sofie moet eerlijk bekennen dat ze niets heeft. De triagist adviseert de wonde te spoelen onder proper leidingwater en naar de wachtpost te komen. Sofie laadt haar snikkende dochter in de auto, rijdt twintig minuten, wacht een halfuur in de wachtzaal en betaalt remgeld. Voor iets dat ze op vijf minuten thuis had kunnen behandelen.

Hoe voorkomt u dat dit u overkomt?

Waarom een EHBO-kit onmisbaar is voor elk Belgisch gezin

De situatie van Sofie is verre van uitzonderlijk. Uit gegevens van Sciensano en het RIZIV blijkt dat naar schatting 25 tot 30 procent van de consultaties op huisartswachtposten gaat over klachten die in principe thuisbehandelbaar zijn: kleine wonden, lichte koorts, insectenbeten, oppervlakkige verstuikingen en milde allergische reacties. Dat zijn duizenden consultaties per weekend in heel België.

Vanuit het huisartsperspectief zien wij dit patroon wekelijks terugkeren. Gezinnen met jonge kinderen komen voor schaafwonden en schrammen. Sportende tieners melden zich met verstuikte enkels zonder dat thuis een ijspack of zwachtel voorhanden was. Ouderen met valrisico hebben geen verbandmateriaal om een bloedende wonde op de scheenbeen af te dekken. Telkens is het verhaal hetzelfde: de EHBO-kit was leeg, verlopen of simpelweg nooit aangeschaft.

De financiële impact is niet verwaarloosbaar. Een raadpleging op de wachtpost kost al snel remgeld, brandstof en tijd — om nog te zwijgen over de belasting van een zorgsysteem dat bedoeld is voor situaties die wél medische tussenkomst vereisen. Een goed uitgeruste thuiskit kost minder dan dertig euro en gaat, mits jaarlijks onderhoud, jaren mee.

Een EHBO-kit is geen luxe. Het is basisuitrusting, net zoals een brandblusser of rookmelder.

De basiskit: verbandmateriaal dat elke Belg thuis moet hebben

Een degelijke EHBO-kit begint bij het juiste verbandmateriaal. Hieronder vindt u een gedetailleerde lijst met uitleg waarom elk item erin hoort.

Steriele gazen van 10 bij 10 centimeter vormen de basis. Voorzie minstens twintig stuks, individueel verpakt. U gebruikt ze om wonden af te dekken, bloedingen te stelpen en antisepticum aan te brengen. Individuele verpakking garandeert steriliteit tot gebruik.

Zelfklevende wondpleisters in een assortiment maten, bij voorkeur watervasten, zijn onmisbaar voor kleine snijwonden en schaafwonden. Kies een doos met verschillende breedtes, zodat u zowel een sneetje in de vinger als een bredere schram op de knie kunt afdekken.

Een elastische zwachtel in twee breedtes — vijf centimeter en tien centimeter — dient om verbanden te fixeren, lichte druk aan te brengen bij verstuikingen en zwellingen te beperken. De smalle variant past rond een pols of voet, de brede rond een knie of elleboog.

Een driehoeksverband, ook wel mitella genoemd, is uitermate nuttig om een arm of schouder te ondersteunen bij een vermoedelijke breuk of zware kneuzing, in afwachting van medische beoordeling.

Steriele oogdouche of fysiologisch serum (NaCl 0,9 procent, fles van 250 milliliter) is onvervangbaar voor het spoelen van ogen bij contact met een chemisch product of vuil, en voor het reinigen van wonden.

Niet-klevend wondverband zoals Mepore of Telfa voorkomt dat het verband vasthecht aan de wonde. Dat maakt verbandwissels minder pijnlijk en vermindert het risico op het openrijten van nieuw weefsel.

Een compressieverband is bedoeld om stevige druk uit te oefenen bij heftigere bloedingen, bijvoorbeeld een diepe snijwonde, in afwachting van professionele hulp.

Een reddingsdeken, de bekende zilverkleurige mylarfolie, beschermt tegen onderkoeling bij shock of lang wachten op hulpdiensten buiten.

Wegwerphandschoenen van nitril in maat M en L beschermen zowel de helper als de gewonde tegen infectie. Nitril is latexvrij en dus ook geschikt bij latexallergie.

Veiligheidsspelden dienen om driehoeksverbanden en zwachtels te bevestigen zonder tape.

Een schaar en pincet, bij voorkeur steriel of goed gereinigd, zijn nodig om verbandmateriaal op maat te knippen en splinters of vuil uit wonden te verwijderen.

Antiseptica en wondverzorging: wat werkt echt?

Een wonde reinigen is de allereerste en allerbelangrijkste stap. Maar waarmee doet u dat het beste?

Voor de meeste wonden volstaat fysiologisch serum (NaCl 0,9%) als eerste reiniging — veilig, ook voor baby's. Betadine (povidonjodium 10 procent) voegt u toe bij verontreinigde of risicovolle wonden. Het doodt een breed spectrum aan bacteriën, schimmels en virussen en is vrij verkrijgbaar in elke Belgische apotheek. Breng het aan op een steriel gaas en dep de wonde voorzichtig van binnen naar buiten.

Fysiologisch serum (NaCl 0,9 procent) is de veiligste en meest universele vloeistof om wonden en ogen te spoelen. Het is fysiologisch neutraal, veroorzaakt geen irritatie en is geschikter dan leidingwater omdat het steriel is en geen chloor of andere toevoegingen bevat.

Chloorhexidine-oplossing is een milder alternatief dat bijzonder geschikt is voor kinderen of voor gebruik in het gezicht. Het prikt minder dan Betadine en heeft eveneens een breed antiseptisch werkingsspectrum.

Waterstofperoxide wordt door veel mensen nog altijd gebruikt, maar wordt tegenwoordig niet meer aanbevolen voor wondreinigning. Onderzoek toont aan dat het gezond weefsel beschadigt, de wondgenezing vertraagt en niet effectiever is dan de bovengenoemde alternatieven.

Pijnstillers en koortsmedicatie: de juiste keuze voor uw gezin

Pijn en koorts zijn de meest voorkomende klachten bij kleine ongelukken en infecties. Een beperkte maar doordachte voorraad pijnstillers in huis bespaart u een onnodige nachtelijke rit.

Paracetamol, in België verkocht als Dafalgan of Perdolan, is de eerste keuze voor pijn en koorts. Het is veilig voor volwassenen, kinderen en ouderen, mits de dosering gerespecteerd wordt. Voor kinderen geldt een dosering op basis van lichaamsgewicht: 15 milligram per kilogram per inname, maximaal vier keer per dag.

Ibuprofen, bekend onder de merknamen Brufen en Nurofen, is bijzonder geschikt bij ontstekingspijn zoals tandpijn, spierpijn of menstruatiepijn. Neem ibuprofen steeds bij de maaltijd om maagklachten te voorkomen. Wees voorzichtig bij mensen met nierproblemen, astma of een voorgeschiedenis van maagzweren.

Aspirine heeft nog altijd een plaats als pijnstiller en bloedverdunner bij volwassenen, maar mag absoluut niet gegeven worden aan kinderen jonger dan zestien jaar.

Voor de allerkleinsten in het gezin zijn paracetamolzetpillen en paracetamolsiroop essentieel. Bewaar steeds minstens één doos zetpillen en één fles siroop in de juiste dosering voor het gewicht van uw kind. Controleer bij elke apotheekbezoek of de dosering nog klopt met het actuele gewicht.

Antihistaminica en allergiebehandeling

Allergische reacties komen vaker voor dan u denkt, zeker in het voorjaar en de zomer. Een wespensteek, contact met een nieuwe plant of een onbekend voedingsmiddel kan al volstaan.

Cetirizine, verkocht als Zyrtec of generisch, is een niet-sederend antihistaminicum dat geschikt is voor dagelijks gebruik en voor kinderen vanaf zes jaar. Het verlicht jeuk, netelroos, hooikoorts en milde allergische huidreacties doorgaans binnen het uur.

Loratadine is een goed alternatief met een vergelijkbaar werkingsprofiel. Sommige mensen reageren beter op het ene dan op het andere middel; het loont om beide beschikbaar te hebben.

Hydrocortison 1 procent crème is vrij verkrijgbaar bij de apotheker en helpt bij lichte allergische huidreacties, insectenbeten en contacteczeem. Breng de crème dun aan op de aangetaste huid, maximaal tweemaal per dag en niet langer dan een week zonder medisch advies.

Wanneer moet u wél onmiddellijk naar de spoeddienst? Bij anafylactische signalen: benauwdheid, zwelling van lippen of keel, duizeligheid, bewustzijnsverlies of een combinatie daarvan. Bel in dat geval onmiddellijk 112.

Koelmiddelen, sporttape en beweegletsels

Verstuikingen, kneuzingen en spierscheuren zijn schering en inslag bij sportende gezinsleden. Snelle en correcte eerste hulp thuis maakt een aanzienlijk verschil in het herstel.

Een flexibel koelgelpack of ijspack hoort in elk vriesvak. Pas de RICE-methode toe: Rest (rust), Ice (koelen), Compression (drukverband), Elevation (hoogleggen). Deze vier stappen beperken zwelling en pijn in de eerste uren na het letsel.

Elastische sporttape biedt ondersteuning aan verzwikte enkels en belaste kniepezen. Het aanbrengen van tape vergt enige oefening; vraag uw apotheker of kinesitherapeut om een demonstratie.

Een niet-steroïde zalf zoals Voltaren (diclofenac) of Ibugel (ibuprofen) helpt bij oppervlakkige spierpijn, verstuikingen en peesontsteking. Breng de gel driemaal per dag aan op de pijnlijke zone en masseer licht in.

Wanneer is een bezoek aan de arts wél nodig? Bij duidelijke vervorming van het ledemaat, onvermogen om het gewricht te belasten, toenemende zwelling ondanks koeling of aanhoudende pijn na 48 uur. In die gevallen is een röntgenfoto aangewezen om een breuk uit te sluiten.

Specifiek voor gezinnen met kinderen

Kinderen zijn avonturiers. Dat betekent splinters, neusverkoudheden, koorts en de onvermijdelijke val van de speeltuin. Een aantal extra items maakt uw EHBO-kit kindvriendelijk.

Een pincet met fijne punt is onmisbaar voor het verwijderen van splinters. Ontsmet de punt vooraf met alcohol of Betadine en trek de splinter er in dezelfde richting uit als hij erin is gegaan.

Druppels fysiologisch serum (NaCl 0,9 procent) in eendosisflesjes zijn ideaal voor neusspoeling bij een verkouden baby. Druppel een paar druppels in elk neusgat vóór de voeding om de neus vrij te maken.

Een digitale oorthermometer geeft snel en betrouwbaar de temperatuur weer bij kinderen ouder dan zes maanden. Voor jongere baby's is een rectale meting nauwkeuriger.

Een tepelspuitje of neusaspirator helpt bij neusverstopte zuigelingen die nog niet zelf hun neus kunnen snuiten.

Koorts bij kinderen vereist extra waakzaamheid. Een baby jonger dan drie maanden met een temperatuur boven 38 graden Celsius moet altijd dezelfde dag gezien worden door een arts, ongeacht het tijdstip. Bel 1733 of ga naar de wachtpost.

Specifiek voor senioren en mensen met chronische ziekte

Ouderen en chronisch zieken hebben baat bij een uitgebreidere kit die aansluit bij hun specifieke gezondheidsrisico's.

Een glucosemeter met teststrips is essentieel voor mensen met diabetes. Regelmatige thuismonitoring voorkomt hypo- en hyperglykemie en geeft waardevolle informatie voor de behandelend huisarts.

Een bloeddrukmeter, bij voorkeur een gevalideerd bovenarmmodel, is nuttig voor mensen met hoge bloeddruk. Meet steeds op hetzelfde moment van de dag, na vijf minuten rust, zittend met de arm op tafelhoogte.

Een actueel medicatieschema en een overzichtelijke lijst van alle lopende medicatie zijn van onschatbare waarde bij een oproep naar 1733 of 112. De triagist of wachtarts kan zo sneller inschatten welke geneesmiddelen interacties kunnen geven en welke klachten mogelijk medicatiegerelateerd zijn.

Een medicatiedoosje met dag- en tijdindeling bevordert de therapietrouw en vermindert het risico op dubbele inname of vergeten doses.

Valpreventie hoort eveneens bij het EHBO-denken: een antislipmat in de badkamer, goede verlichting in gang en traphal, en losliggende kabels en tapijten wegwerken verminderen het valrisico aanzienlijk.

Hoe uw EHBO-kit onderhouden?

Een EHBO-kit samenstellen is stap één. De kit actueel en compleet houden is minstens even belangrijk.

Plan een jaarlijkse controle. Twee handige momenten om dit in te plannen: 1 september, bij het begin van het schooljaar, of 1 januari, als goede voornemens nog vers zijn. Neem de volledige inhoud door en gooi verlopen materiaal weg.

Maak een checklist. Loop alle items af: zijn vervaldatums in orde? Zijn verbruikte materialen aangevuld? Zijn verpakkingen nog intact en steriel? Werkt de thermometer nog? Is het koelpack weer in het vriesvak gelegd na het laatste gebruik?

Kies de juiste bewaarplaats. Een koele, droge plek is ideaal: een kast in de gang, een slaapkamerrek of een hoge keukenkast buiten bereik van kinderen. Bewaar de kit nooit in de badkamer, want de hoge luchtvochtigheid tast de sterielheid van gazen en pleisters aan en versnelt de afbraak van geneesmiddelen. Een auto is evenmin geschikt vanwege de extreme temperatuurschommelingen.

Neem voor reizen een aparte reiskit mee. Die bevat extra items die in het buitenland moeilijk verkrijgbaar zijn: reisvaccinatiedocumenten, malariaprofylaxe (op voorschrift), breedspectrum antibiotica (op voorschrift bij de huisarts), extra zonnebrandcrème SPF 50, orale rehydratiezouten en de Europese ziekteverzekeringskaart (EHIC).

---

Veelgestelde vragen over de EHBO-kit thuis

Wat zijn de absolute must-haves in een EHBO-kit voor een gezin met kinderen?

De absolute minimum voor een gezin met kinderen zijn: steriele gazen (10x10 cm), zelfklevende pleisters in diverse maten, elastische zwachtel, antisepticum (Betadine of fysiologisch serum), paracetamolzetpillen op gewicht gedoseerd, digitale thermometer en wegwerphandschoenen. Voeg daarbij een fijne pincet voor splinters en ibuprofen in siroop voor kinderen boven 6 maanden (op gewicht gedoseerd — niet bij dehydratie, braken, waterpokken of nierproblematiek). Raadpleeg uw apotheker voor de exacte dosering per leeftijd en gewicht.

Waar kan ik een EHBO-kit kopen in België?

Elke Belgische apotheek verkoopt kant-en-klare EHBO-kits, doorgaans voor 10 tot 25 euro afhankelijk van de inhoud. Ook drogisterijen en bouwmarkten hebben basisversies. Vraag uw apotheker om advies over de samenstelling die past bij uw gezin. Online bestellen via apotheekwebsites is mogelijk, maar een persoonlijk gesprek met de apotheker is waardevoller, zeker voor huishoudens met zuigelingen, chronische zieken of mensen met allergieën.

Hoe lang zijn pleisters en steriele gazen houdbaar?

Ongedampen pleisters en steriele gazen in intacte verpakkingen zijn doorgaans twee tot vijf jaar houdbaar, afhankelijk van de fabrikant. De vervaldatum staat op elke verpakking. Eénmaal geopend zijn steriele gazen niet langer steriel en mogen ze niet meer gebruikt worden voor wondverzorging. Pleisters die droog en koel bewaard worden behouden langer hun kleefkracht. Controleer de verpakkingen jaarlijks bij uw EHBO-kitcontrole.

Mag ik een wonde spoelen met gewoon leidingwater?

Ja, schoon leidingwater is veilig en afdoende voor het reinigen van oppervlakkige wonden, splinters of schraapwonden. Vroeger werd leidingwater afgeraden wegens bacterierisico, maar recent onderzoek toont aan dat de bacteriologische kwaliteit van Belgisch leidingwater uitstekend is voor wondreininging. Fysiologisch serum (NaCl 0,9%) is zachter voor het weefsel en ideaal voor oogletsels, maar voor een gewone knieschram is leidingwater prima.

Wat doe ik met vervallen geneesmiddelen?

Breng vervallen of ongebruikte geneesmiddelen terug naar de apotheek. Gooi ze nooit in de vuilbak of door het toilet — dat vervuilt het milieu en het oppervlaktewater. Belgische apotheken nemen al uw vervallen medicatie gratis terug in het kader van het Recomed-systeem. Sommige gemeenten organiseren ook inzamelpunten.

Is Betadine altijd nodig bij een wonde?

Nee. Voor kleine, oppervlakkige wonden volstaat grondig spoelen met schoon leidingwater of fysiologisch serum. Betadine (povidonjodium) is zinvol bij risicovolle wonden: bijtwonden, verontreinigde wonden, wonden bij diabetespatiënten of mensen met een verzwakt immuunsysteem. Langdurig gebruik van Betadine vertraagt de wondheling — gebruik het enkel bij het eerste reinigen, niet als dagelijks wondverband. Kinderen en mensen met schildklierproblematiek gebruiken Betadine best niet zonder medisch overleg.

Welke thermometer is het meest betrouwbaar?

Voor baby's onder drie jaar is een digitale rectale thermometer de gouden standaard — nauwkeuriger dan oksel- of voorhoofdsmeting. Okseltemperatuur ligt gemiddeld 0,5°C lager dan rectale temperatuur: tel die erbij op voor interpretatie. Digitale oorthermometers zijn handig voor kinderen boven twee jaar en volwassenen, maar vereisen de juiste techniek (oor licht naar achter trekken). Infraroodthermometers voor het voorhoofd zijn snel maar minder nauwkeurig. Kwikthermometers zijn verboden in België.

Hoe weet ik wanneer een wonde naar de arts of wachtpost moet?

Raadpleeg een arts bij: wonden dieper dan het vet- of spierweefsel (zichtbaar wit of geel weefsel), wonden die na 10 minuten drukken niet stoppen met bloeden, bijtwonden van dier of mens, wonden in het gezicht die mogelijk littekens zullen geven, wonden met een vreemd lichaam dat u niet kunt verwijderen, en wonden bij mensen zonder actuele tetanusvaccinatie (booster elke 10 jaar). Bel 1733 als u twijfelt — de triagist helpt u beslissen.

Heeft een baby een andere EHBO-kit nodig dan volwassenen?

Ja, deels. Naast de basiskit voegt u voor zuigelingen toe: paracetamolzetpillen (125 mg) en -siroop op gewicht, neusdruppels (fysiologisch serum), een tepelspuit of neusbulbje voor neusreininging, digitale rectale thermometer, en een orale rehydratiemix (voor diarree en braken). Vermijd alle vrij verkrijgbare hoestmiddelen bij kinderen onder 6 jaar — die zijn niet evidence-based en potentieel schadelijk. Vraag uw apotheker of huisarts naar de veilige opties per leeftijdsgroep.

Wat hoort er in een reis-EHBO-kit voor buiten Europa?

Basis: alles uit uw thuiskit, plus extra pleisters en gazen (moeilijk verkrijgbaar in sommige landen), breedspectrum antisepticum, oraal rehydratiepoeder (Dioralyte), antiparasitica of malariamedicatie afhankelijk van bestemming (voorschrift huisarts), afstandsverzekering EHIC of private reisverzekering, lijst van ziekenhuizen ter bestemming, en eventueel antibiotica (op voorschrift voor risicobestemmingen). Raadpleeg uw huisarts of reizigerskliniek minstens 6 weken voor vertrek voor reisadvies op maat.