Verstuiking of breuk: hoe herkent u het verschil?
Na een val, een misstap of een sportblessure is het vaak moeilijk te zeggen of iets verstuikt of gebroken is. Beide geven pijn, zwelling en een blauwe plek. Deze pagina helpt u inschatten wanneer een foto nodig is en wat u thuis kunt doen.
Verstuiking of breuk?
Bij een verstuiking zijn de gewrichtsbanden uitgerekt of gescheurd, meestal aan de buitenkant van de enkel. Bij een breuk is het bot gebarsten of gebroken. Zwelling en een blauwe plek komen bij allebei voor, en een zware verstuiking kan meer pijn doen dan een kleine breuk. U kunt het verschil dus niet altijd zien. Deze tekens wijzen eerder op een breuk:
- een misvorming of abnormale stand;
- helemaal niet kunnen steunen of bewegen;
- scherpe drukpijn op één plek van het bot;
- een krakend gevoel of geluid bij bewegen.
Alleen een röntgenfoto kan een breuk aantonen of uitsluiten. Een huisartsenwachtpost heeft in de regel geen röntgentoestel: is een foto nodig, dan gaat u naar de spoeddienst.
De Ottawa-regels voor enkel en voet
Artsen gebruiken de Ottawa-regels om te bepalen of een foto van de enkel of de voet nodig is. Een foto is aangewezen als er pijn is in de enkel- of middenvoetstreek en minstens één van deze punten geldt:
- drukpijn op de achterrand of de punt van de buitenste enkelknobbel, over de onderste 6 cm;
- drukpijn op de achterrand of de punt van de binnenste enkelknobbel, over de onderste 6 cm;
- drukpijn op de basis van het vijfde middenvoetsbeentje (het botje dat uitsteekt halverwege de buitenrand van de voet);
- drukpijn op het os naviculare (het botje aan de binnenkant van de middenvoet, vóór de enkel);
- geen 4 stappen kunnen zetten, zowel meteen na het ongeval als later bij het onderzoek (mank lopen telt als stappen).
Deze regels gelden voor volwassenen. Ze zijn niet bedoeld voor kinderen, zwangeren, iemand die gedronken heeft, of iemand met meerdere letsels, hoofdletsel of verminderd gevoel. Ze helpen u inschatten hoe dringend het is, maar vervangen het onderzoek door een arts niet. Voor de knie gebruikt de arts gelijkaardige regels.
Val op de uitgestrekte hand
Bij een val op de hand breekt vaak het onderste deel van het spaakbeen, net boven de pols. Een minder bekende breuk is die van het scafoïd, een klein handwortelbeentje. Typisch is pijn in het kuiltje aan de duimzijde van de pols, vooral bij drukken of een vuist maken. Die breuk is op de eerste foto soms niet te zien en geneest slecht als ze gemist wordt. Laat zo'n pols daarom altijd onderzoeken, ook als de zwelling meevalt.
Eerste hulp bij een vermoedelijke breuk
- Laat het lichaamsdeel zo weinig mogelijk bewegen. De persoon kiest zelf de minst pijnlijke houding.
- Zet een misvormd gewricht of been nooit zelf recht.
- Doe ringen en armbanden uit bij een letsel aan arm of hand, vóór de zwelling toeneemt.
- Koel maximaal 20 minuten met ijs in een dunne doek. Geen ijs op een open breuk.
- Arm, pols of hand: iemand kan u naar de spoeddienst brengen. Been, enkel of voet: steun er niet op; bel 112 als u niet veilig vervoerd kunt worden zonder te steunen, of bij twijfel.
Een verstuiking thuis verzorgen
Kunt u steunen en is er geen drukpijn op de botpunten, dan gaat het meestal om een verstuiking. De eerste dagen helpt dit:
- Beschermen: gebruik zo nodig krukken.
- Koelen: maximaal 20 minuten met ijs in een doek, opnieuw als de pijn terugkomt. Geen warmte de eerste dagen.
- Hoog leggen: leg het been hoger dan de heup als u zit of ligt.
- Geleidelijk belasten: na de eerste dagen mag u stilaan meer steunen en bewegen, zolang de pijn aanvaardbaar blijft. Volledige rust vertraagt het herstel.
Pijnstilling: paracetamol (volwassene 1 g per dosis, maximaal 3 à 4 g per dag). Ibuprofen kan ook (volwassene 400 mg per dosis, maximaal 1.200 mg per dag zonder voorschrift), maar vraag eerst raad bij maag- of nierproblemen, bloedverdunners of zwangerschap.
Kinesitherapie kan helpen bij het herstel van een zware verstuiking en om een nieuwe verstuiking te voorkomen.
Wanneer opnieuw een arts raadplegen?
- De pijn of zwelling neemt toe in plaats van af.
- U kunt na enkele dagen nog altijd niet steunen.
- De voet of hand wordt koud, bleek of gevoelloos: bel 112.
- De pijn onder een gips of verband wordt steeds erger: ga meteen naar de spoeddienst.
Veelgestelde vragen
Kan het gebroken zijn als ik nog kan stappen?+
Ijs of warmte?+
Mijn kind wil niet meer op zijn been staan of gebruikt zijn arm niet. Wat nu?+
Moet een verstuiking in het gips?+
Bronnen
- Emergency Medicine Scotland, Ottawa Ankle and Foot Rules. cem.scot.nhs.uk
- Gezondheid en Wetenschap, Eerste hulp bij verstuiking. gezondheidenwetenschap.be
- Gezondheid en Wetenschap, Eerste hulp bij breuken. gezondheidenwetenschap.be
Dit artikel vervangt geen individueel medisch advies. Bij twijfel: bel 1733 of uw huisarts; bij alarmtekens 112. Laatste herziening: 21 oktober 2026.
Over de redactie: Dr. Karel Anseeuw is huisarts in Sint-Truiden en in Genk (Medpoint Sledderlo). Deze site is onafhankelijk en niet-commercieel; ze verwijst naar de officiële diensten en vervangt geen consultatie.