21 oktober 2026 · 5 min lezen · Redactie: Dr. Karel Anseeuw, huisarts
Paniekaanval 's nachts: wat doen, en wanneer 112 of 1733?
Een paniekaanval voelt alsof er iets heel ernstigs gebeurt: uw hart bonst, u krijgt geen lucht, u tintelt of denkt dat u flauwvalt of doodgaat. Een paniekaanval is niet gevaarlijk en gaat vanzelf over, meestal binnen een half uur. Maar sommige lichamelijke problemen lijken erop. Daarom eerst: wanneer belt u wie?
Bel 112
Ga er dan niet van uit dat het 'maar' paniek is:
- Pijn op de borst die langer dan 15 minuten duurt, of samen gaat met zweten, kortademigheid, misselijkheid of uitstraling naar arm, kaak of rug.
- U bent flauwgevallen of bijna flauwgevallen.
- Ernstige ademnood: niet in zinnen kunnen spreken, blauwe lippen.
- Uw allereerste aanval met pijn op de borst, flauwvallen of ernstige kortademigheid, op welke leeftijd ook.
- Een scheve mond, spraakproblemen of krachtsverlies.
- U denkt aan zelfdoding en hebt een concreet plan of de middelen bij de hand.
Bel 1733 (huisarts van wacht)
Buiten de openingsuren van uw huisarts:
- Een eerste paniekaanval zonder de 112-tekens hierboven, maar u bent ongerust en het kan niet wachten tot morgen.
- U kent uw paniekaanvallen, maar deze is heel anders dan anders of gaat niet over.
- Hartkloppingen die niet stoppen, zonder pijn op de borst of flauwvallen. Zie ook hartkloppingen 's nachts.
Eigen huisarts tijdens de kantooruren
- U hebt vaker paniekaanvallen, of u bent bang voor een volgende aanval.
- U vermijdt plaatsen of situaties uit angst voor een aanval.
- U wilt hulp, zoals gesprekken met een psycholoog.
- Na een eerste aanval die volledig over is: laat u nakijken om lichamelijke oorzaken uit te sluiten.
Iemand om mee te praten
- Tele-Onthaal: 106. Dag en nacht, gratis en anoniem, voor wie met iemand wil praten. Chat 's avonds en op woensdag- en zondagnamiddag via tele-onthaal.be.
- Zelfmoordlijn: 1813. Dag en nacht, gratis en anoniem, als u aan zelfdoding denkt. Chat via zelfmoord1813.be (elke dag van 17 tot 24 uur, woensdag vanaf 12 uur).
- Awel: 102 voor kinderen en jongeren. Telefoon elke dag van 16 tot 22 uur (woensdag vanaf 14 uur), niet op zondag en feestdagen. Chat van 18 tot 22 uur.
- 1712 bij geweld, misbruik of kindermishandeling.
- Acuut gevaar: 112.
Wat gebeurt er bij een paniekaanval?
Bij een paniekaanval slaat het alarmsysteem van uw lichaam vals alarm. U maakt veel adrenaline aan. Daardoor gaat uw hart sneller slaan en ademt u sneller en dieper. Dat snelle ademen geeft op zijn beurt tintelingen in handen en rond de mond, een licht gevoel in het hoofd en het gevoel dat u geen lucht krijgt. Zo versterken de klachten en de angst elkaar.
's Nachts kan een aanval u uit uw slaap wekken. Dat is extra beangstigend, omdat er geen duidelijke aanleiding is. Een aanval duurt meestal enkele minuten tot een half uur. Daarna kunt u zich nog een tijd moe of slap voelen.
Wat u tijdens een aanval kunt doen
- Benoem het. Zeg tegen uzelf: "Dit is een paniekaanval. Het is vervelend, maar het gaat voorbij."
- Adem rustig. Adem in door de neus terwijl u tot 3 telt, en adem langzaam uit door de mond terwijl u tot 6 telt. Herhaal dit enkele minuten. De lange uitademing is het belangrijkste.
- Adem niet in een zakje. Dat helpt niet.
- Zet uw voeten op de grond en ga rechtop zitten. Doe het licht aan.
- Richt uw aandacht naar buiten met de 5-4-3-2-1-oefening:
- noem 5 dingen die u ziet;
- 4 dingen die u voelt (het laken, uw voeten op de vloer);
- 3 dingen die u hoort;
- 2 dingen die u ruikt;
- 1 ding dat u proeft.
- Doe iets eenvoudigs: drink een glas water, lees hardop, of praat met iemand.
Neem geen slaap- of kalmeermiddelen van iemand anders en drink geen alcohol om te kalmeren. Cafeïne en energiedranken kunnen de klachten versterken.
Paniek of iets lichamelijks?
Paniek kan lijken op een hartprobleem, een longprobleem of een te snel werkende schildklier. Zeker bij een eerste aanval kunt u het verschil niet zelf maken. Daarom gelden de tekens hierboven: pijn op de borst die blijft, flauwvallen of ernstige ademnood betekent 112, ook als u denkt dat het paniek is. Hebt u al vaker paniekaanvallen gehad en zijn de klachten dezelfde als altijd? Dan kunt u meestal thuis de aanval laten uitdoven.
Na de aanval: hulp zoeken
Komen de aanvallen terug, of bent u bang voor de volgende? Praat erover met uw huisarts. Een paniekstoornis is goed te behandelen. Gesprekstherapie, zoals cognitieve gedragstherapie, is de eerste stap. Medicatie is meestal niet nodig bij een losse aanval; als ze wel nodig is, bespreekt u dat met uw arts. Start nooit zelf met kalmeermiddelen.
Eerstelijnspsycholoog. Via de netwerken voor geestelijke gezondheid kunt u terecht bij een geconventioneerde psycholoog of orthopedagoog. Volgens het RIZIV hebt u voor eerstelijns psychologische ondersteuning geen voorschrift nodig. Vanaf 24 jaar is de eerste individuele sessie gratis en betaalt u daarna 11 euro per sessie (4 euro met verhoogde tegemoetkoming). Tot en met 23 jaar betaalt u niets. Een psycholoog in uw buurt vindt u via de zoekmachine op de website van het RIZIV.
Veelgestelde vragen
Kan ik doodgaan aan een paniekaanval?
Nee. Een paniekaanval voelt heel bedreigend, maar is op zich niet gevaarlijk en gaat vanzelf over. Twijfelt u of het wel paniek is, bijvoorbeeld bij pijn op de borst die blijft of bij flauwvallen? Bel dan 112.
Moet ik 1813 bellen bij een paniekaanval?
1813 is de Zelfmoordlijn, voor wie aan zelfdoding denkt. Wilt u na een paniekaanval met iemand praten, bel dan Tele-Onthaal op 106, dag en nacht. Denkt u aan zelfdoding, bel dan 1813; bij een concreet plan of acuut gevaar 112.
Helpt ademen in een papieren zak?
Nee. Rustig en langzaam uitademen helpt beter: adem in tot 3 en uit tot 6.
Heb ik een verwijzing nodig voor een psycholoog?
Voor eerstelijns psychologische ondersteuning bij een geconventioneerde psycholoog hebt u volgens het RIZIV geen voorschrift nodig. Uw huisarts kan u wel helpen de juiste hulp te vinden.
Bronnen
- Thuisarts.nl (NHG): Ik heb een paniekaanval
- Tele-Onthaal 106
- Zelfmoordlijn 1813
- Awel 102: contact en openingsuren
- RIZIV: Eerstelijns psychologische zorg in een netwerk voor geestelijke gezondheid
Thuisarts.nl is de patiëntensite van het Nederlandse Huisartsen Genootschap (NHG); we gebruiken ze als aanvulling. Uren van hulplijnen nagekeken op 21 oktober 2026.
Over de redactie: Dr. Karel Anseeuw is huisarts in Sint-Truiden en in Genk (Medpoint Sledderlo). Deze site is onafhankelijk en niet-commercieel; ze verwijst naar de officiële diensten en vervangt geen consultatie.
Dit artikel vervangt geen individueel medisch advies. Bij twijfel: bel 1733 of uw huisarts; bij alarmtekens 112. Laatste herziening: 21 oktober 2026.