Eikenprocessierups uitslag: symptomen, behandeling en wanneer 112 bellen

Auteur: Dr. Karel Anseeuw, huisarts te Sint-Truiden Gepubliceerd op huisartswachtpost.be | Juni 2026

Thomas, 8 jaar, speelde op een woensdagnamiddag in het Domeinbos van Sint-Truiden. Zijn moeder merkte 's avonds rode bultjes op zijn armen en hals op. Thomas krabde hevig en klaagde over een brandend gevoel. De volgende ochtend waren zijn ogen gezwollen en had hij een rode uitslag over de volledige romp. Zijn moeder belde de huisartswachtpost via

1. Bij consultatie stelde ik een typische reactie op brandharen van de eikenprocessierups vast: een uitgebreide contactdermatitis (ICD-10: L23.9) met conjunctivale irritatie. Thomas had geen ademhalingsklachten en kon ambulant behandeld worden met antihistaminica en een cortisone-crème. Dit verhaal herhaalt zich elk voorjaar tientallen keren in onze wachtpost. Tijd dus voor een grondig overzicht.

Wat is de eikenprocessierups?

De eikenprocessierups (Thaumetopoea processionea) is de larve van een nachtvlinder die exclusief op eiken leeft. De naam verwijst naar het typische gedrag: de rupsen verplaatsen zich in processie, in lange rijen achter elkaar, op zoek naar voedsel. Het zijn niet de rupsen zelf die het grootste gevaar vormen, maar hun microscopisch kleine brandharen.

In België kennen we een duidelijke seizoenspiek van april tot juni, wanneer de rupsen hun derde tot zesde larvenstadium bereiken en de meeste brandharen ontwikkelen. Let op: in warmere jaren, zoals 2026, zien we ook een tweede generatie in augustus. De rupsen vormen karakteristieke nesten op de stam en in de oksels van dikke takken. Deze nesten bevatten miljoenen brandharen die ook na het verdwijnen van de rupsen jarenlang actief blijven.

Volgens gegevens van VITO 2026 breidt het verspreidingsgebied zich door de klimaatopwarming steeds verder noordwaarts uit. Waar de processierups vroeger vooral in Limburg en Vlaams-Brabant voorkwam, melden nu alle Vlaamse provincies significante populaties.

Waarom zijn de brandharen zo gevaarlijk?

De brandharen van de eikenprocessierups zijn slechts 0,1 tot 0,3 millimeter lang en vrijwel onzichtbaar met het blote oog. Elke rups draagt tot 700.000 brandharen die bij verstoring loskomen en door de wind over afstanden tot 200 meter verspreid kunnen worden.

De haren bevatten het eiwit thaumetopoëine, een krachtig nestelgif dat op twee manieren schade veroorzaakt. Ten eerste is er een mechanisch effect: de weerhaakjes op de haren boren zich in de huid, de slijmvliezen of de ogen. Ten tweede volgt een toxisch-allergische reactie op het vrijgekomen thaumetopoëine. Bij herhaald contact kan een echte IgE-gemedieerde allergie ontstaan, waarbij de reacties steeds heftiger worden.

Symptomen: van milde jeuk tot anafylaxie

De klachten ontstaan doorgaans binnen enkele uren na contact en kunnen vier orgaansystemen treffen.

Huidklachten (meest frequent, ICD-10: L23.9): intens jeukende rode bultjes en kwaddels, soms in streepvorm op onbedekte lichaamsdelen. De jeuk (ICD-10: L29.9) kan tot twee weken aanhouden en is vaak 's nachts erger. Oogklachten: rode, tranende ogen, zwelling van de oogleden, lichtschuwheid. Bij penetratie van brandharen in het hoornvlies kan blijvende schade ontstaan. Luchtwegklachten (ICD-10: J30.89 bij bovenste luchtwegen, W57 als externe oorzaakcode): niezen, hoesten, kortademigheid, piepende ademhaling. Dit treedt op wanneer brandharen worden ingeademd. Algemene reactie: koorts, malaise, in zeldzame gevallen anafylaxie met bloeddrukval en bewustzijnsdaling.

Wanneer belt u 112?

De volgende situaties vereisen onmiddellijke spoedhulp via 112:

1. Kortademigheid of bemoeilijkte ademhaling

1. Zwelling van lippen, tong of keel

1. Heesheid of veranderde stem na inademing brandharen

1. Duizeligheid, bleekheid of bewustzijnsdaling

1. Bekende allergie voor brandharen met eerdere ernstige reactie

1. Dit is altijd
2. Elke minuut telt bij anafylaxie.

Wanneer belt u 1733 (wachtpost)?

Het nummer 1733 is het juiste contactpunt voor niet-levensbedreigende maar hinderlijke klachten buiten de kantooruren:

1. Uitgebreide huiduitslag met hevige jeuk die niet reageert op vrij verkrijgbare antihistaminica

1. Oogklachten zoals zwelling, roodheid of lichtschuwheid (spoelen met fysiologisch serum als eerste hulp)

1. Uitgebreide reactie bij kinderen jonger dan 6 jaar

1. Koorts in combinatie met huiduitslag na contact met brandharen

1. Twijfel over de ernst van de situatie

Eerste hulp stap voor stap

1. Verlaat onmiddellijk de omgeving waar de brandharen zich bevinden.

1. Raak de aangetaste huid zo min mogelijk aan en krab niet, dit duwt de haren dieper in de huid.

1. Verwijder kleding voorzichtig (zonder schudden) en was deze op minimaal 60°C, bij voorkeur tweemaal.

1. Dep de huid met kleefband of plakband om zichtbare brandharen te verwijderen.

1. Douche grondig met lauw water en zeep. Gebruik geen washandje, dit verspreidt de haren.

1. Bij oogcontact: spoel de ogen minstens 15 minuten met fysiologisch serum of lauw kraanwater.

1. Neem een antihistaminicum (cetirizine of loratadine, vrij verkrijgbaar in de apotheek).

1. Breng een verkoelende gel of cortisone-crème aan op de jeukende zones.

Behandeling bij de huisarts of wachtpost

Bij consultatie op de wachtpost of bij de huisarts bestaat de behandeling uit volgende stappen. Allereerst een grondige anamnese: wanneer, waar en hoe lang was het contact? Vervolgens klinisch onderzoek met aandacht voor uitgebreidheid van de rash, betrokkenheid van ogen en luchtwegen, en vitale parameters.

De medicamenteuze behandeling omvat doorgaans orale antihistaminica (cetirizine 10 mg bij volwassenen, aangepaste dosering bij kinderen op basis van gewicht), een matig sterk cortisone-crème (methylprednisolonaceponaat of mometason) voor de huidletsels, en bij ernstige reacties een korte stootkuur orale corticosteroïden (methylprednisolon 32 mg afbouwend over vijf dagen).

Bij vermoeden van secundaire infectie door krabben schrijven we een lokaal of oraal antibioticum voor. Patiënten krijgen steeds het advies om de jeuk niet te verergeren door warmte, alcohol of inspanning in de eerste dagen na contact.

Speciale aandacht: oogklachten

Oogklachten verdienen bijzondere aandacht omdat brandharen zich in het hoornvlies of de conjunctiva kunnen nestelen. Bij aanhoudende oogklachten na spoelen met fysiologisch serum is doorverwijzing naar de oogarts diezelfde dag aangewezen.

De oogarts kan met spleetlamponderzoek individuele brandharen identificeren en chirurgisch verwijderen. Niet-verwijderde haren kunnen leiden tot chronische keratitis, nodulaire conjunctivitis of zelfs uveïtis met permanente visusschade.

Kinderen en risicogroepen

Kinderen zijn bijzonder kwetsbaar om verschillende redenen. Ze spelen vaker op de grond en in bomen waar nesten hangen. Hun huid is dunner en gevoeliger. Ze wrijven sneller in de ogen. Bovendien is hun luchtwegdiameter kleiner, waardoor zwelling sneller tot ernstige ademhalingsproblemen leidt.

Andere risicogroepen zijn personen met voorafbestaand astma (verhoogd risico op ernstig bronchospasme), atopische patiënten (heftigere huidreactie), buitenwerkers zoals tuiniers, boomverzorgers en gemeentearbeiders, en personen die eerder een reactie doormaakten (sensibilisatie).

Preventie en bescherming

Preventie blijft de hoeksteen. Respecteer afzetlinten rond besmette bomen. Raadpleeg voor uw wandeling de interactieve kaart van het provinciaal meldpunt Limburg of de VITO-risicokaart

1. Draag bij wandelingen in risicogebieden lange mouwen, een lange broek, een pet en eventueel een bril. Laat kinderen niet spelen onder of in eikenbomen tussen april en augustus.

Meld nesten bij uw gemeentebestuur of via het provinciaal meldpunt Limburg (via de website van de provincie). Verwijder nooit zelf een nest: dit vereist gespecialiseerd materiaal en beschermende kledij. Professionele bestrijding gebeurt door erkende firma's die de nesten wegzuigen of fixeren met een lijmspray.

Belgische risicozones 2026

Volgens de meest recente gegevens van VITO 2026 zijn de zwaarst getroffen regio's in België dit jaar de provincies Limburg (vooral de Kempen, het Domeinbos Sint-Truiden en de Hoge Kempen), Vlaams-Brabant (Meerdaalwoud, Hallerbos), Antwerpen (Kalmthoutse Heide, Rivierenhof) en Oost-Vlaanderen (Waasland). Door de zachte winter 2025-2026 is de populatie in heel Vlaanderen uitzonderlijk hoog.

De provinciale meldpunten Limburg registreren dit seizoen een toename van 30 procent ten opzichte van

1. Gemeenten als Genk, Hasselt, Lommel, Hechtel-Eksel en Sint-Truiden melden de hoogste concentraties.