Wespensteek of bijensteek: wat doen en wanneer 112 bellen?

Een wespen- of bijensteek doet pijn, zwelt op en jeukt. Dat is vervelend, maar meestal onschuldig. Soms geeft een steek een allergische reactie in het hele lichaam. Dan telt elke minuut. Hieronder leest u hoe u het verschil herkent en wat u doet.

Gewone steek of grote lokale reactie?

Pijn, roodheid, zwelling en jeuk op de plek van de steek zijn normaal en trekken meestal binnen enkele uren tot dagen weg.

Zwelt een groot deel van de arm of het been op, soms nog toenemend de eerste dag of twee, dan is dat een grote lokale reactie. Hinderlijk, maar niet gevaarlijk zolang de klachten bij de steek blijven. Het is geen anafylaxie en meestal geen infectie.

Gevaarlijk wordt het bij klachten ver van de steek: bulten over het hele lichaam, gezwollen lippen, benauwdheid, braken of duizeligheid.

Wat u thuis doet bij een gewone steek

1. Angel weg. Alleen een bij laat een angel met gifzakje achter. Schraap die zo snel mogelijk weg met een vingernagel, een bankkaart of de botte kant van een mes. Knijp niet met uw vingers of een pincet in het gifzakje.
2. Reinig met water en zeep en koel maximaal 20 minuten met ijs in een doek, nooit ijs rechtstreeks op de huid.
3. Leg de arm of het been hoger en doe ringen uit bij een steek in de hand.
4. Niet krabben. Bij veel jeuk kan een antihistaminicum (allergiepil) uit de apotheek helpen. Vraag de apotheker welk middel en welke dosis past, zeker voor een kind.
5. Pijn: paracetamol volgens de bijsluiter (kind: 15 mg per kg per dosis, maximaal 4 keer per 24 uur; volwassene: 1 g per dosis, maximaal 3 à 4 g per dag).

Huismiddeltjes (azijn, ui, tandpasta) of het gif uitzuigen helpen niet.

Anafylaxie herkennen en behandelen

Anafylaxie is een ernstige allergische reactie van het hele lichaam. Er is sprake van anafylaxie bij klachten in twee of meer orgaansystemen na contact met een (mogelijke) uitlokker, of bij keelzwelling, een piepend geluid bij het inademen of een bloeddrukdaling, ook zonder andere klachten.

• Huid en slijmvliezen: netelroos (jeukende bulten), roodheid, zwelling van lippen, oogleden of gezicht.
• Ademhaling: hoesten, piepen, benauwdheid, hese stem, keel die dichtknijpt, moeite met slikken.
• Bloedsomloop: duizelig, bleek en klam, slap (vooral bij kleine kinderen), flauwvallen.
• Darmen: buikkrampen, braken, diarree.

Wat u dan doet:

1. Adrenaline eerst. Is er een adrenaline-autoinjector (adrenalinepen), zet die dan meteen in de buitenkant van de dij, gerust door de broek heen. Houd de pen zo lang op zijn plaats als het etiket van dat merk aangeeft. Twijfelt u: geef de pen.
2. Bel 112 en zeg duidelijk: "ernstige allergische reactie" of "anafylaxie".
3. Leg de persoon plat. Is ademen moeilijk, laat hem dan rechtop zitten met de benen gestrekt. Laat hem niet rechtstaan of rondlopen, ook niet als het beter gaat.
4. Geen verbetering na 5 minuten? Geef een tweede pen, liefst in het andere been.
5. Blijf bij de persoon. Reageert hij niet meer en ademt hij niet normaal, start dan reanimatie en volg de instructies van de 112-centralist.
6. Altijd naar het ziekenhuis na adrenaline, ook als de klachten verdwijnen. Adrenaline werkt maar kort en de klachten kunnen terugkomen. Daarom blijft u er een tijd onder toezicht.

Een antihistaminicum (allergiepil) vervangt adrenaline nooit. Het helpt tegen jeuk en bulten, niet tegen keelzwelling of een bloeddrukdaling. Cortisone is enkel op voorschrift verkrijgbaar en werkt pas na uren; het hoort niet in de eerste hulp thuis.

Helpt u iemand die u niet kent? Help de persoon dan zijn eigen pen te gebruiken, of zet de pen op zijn uitdrukkelijke vraag als hij het zelf niet meer kan.

Meer uitleg over de adrenalinepen staat in ons artikel over voedselallergie en anafylaxie. De aanpak is dezelfde, of de uitlokker nu een steek of voedsel is.

Wie loopt meer risico, en wat daarna?

Had u al eens een algemene reactie op een steek? Bespreek dat met uw huisarts. Een huid- of bloedtest kan de allergie bevestigen, en desensibilisatie (immunotherapie) bij een allergoloog kan het risico op een nieuwe ernstige reactie verminderen. Uw arts schrijft ook een adrenalinepen voor: draag die altijd bij u, zeker in de zomer en nazomer.

Veelgestelde vragen

Bronnen

• Gezondheid en Wetenschap, Eerste hulp bij een wespensteek. gezondheidenwetenschap.be
• Gezondheid en Wetenschap, Eerste hulp bij een bijensteek. gezondheidenwetenschap.be
• Gezondheid en Wetenschap, Insectenbeten en -steken. gezondheidenwetenschap.be
• Gezondheid en Wetenschap, Eerste hulp bij anafylactische shock. gezondheidenwetenschap.be
• Resuscitation Council UK, First Aid Guidelines 2025 (verslikking, anafylaxie, bloeding). resus.org.uk
• European Resuscitation Council, Guidelines 2025 (o.a. hoofdstuk First Aid en Paediatric Life Support). erc.edu
• Antigifcentrum, 070 245 245 (24/7, gratis). antigifcentrum.be

Dit artikel vervangt geen individueel medisch advies. Bij twijfel: bel 1733 of uw huisarts; bij alarmtekens 112. Laatste herziening: 21 oktober 2026.

Gerelateerde artikelen