Tekenbeet 2027: wanneer 112 bellen bij Lyme-carditis of meningitis (en wanneer 1733 of huisarts volstaat)

Tekenbeet 2027: wat moet je weten?

De gewone schapenteek (Ixodes ricinus) is de hoofdvector voor Lyme-borreliose in België, actief van maart tot oktober met pieken in mei-juli en september-oktober. Niet alle teken dragen Borrelia burgdorferi: volgens Sciensano TekenNet 2024 is ~10-15% geïnfecteerd in Vlaanderen en ~20% in Wallonië en de Ardennen. Het transmissierisico stijgt sterk na 24 uur vasthechting, daarom is snelle verwijdering de belangrijkste preventie. Belgische cijfers tonen dat 95% van de tekenbeten NIET tot Lyme leiden. Echter, onbehandelde Lyme-borreliose kan na maanden tot jaren evolueren naar Lyme-artritis, neuroborreliose of zeldzame maar ernstige Lyme-carditis (<1% van gevallen). België telt jaarlijks ~10.000 erythema migrans-gevallen en 1500 ziekenhuisopnames door ernstige Lyme-complicaties (Sciensano).

Wanneer is het GEEN spoed (en wel: huisarts of wachtpost binnen 24-48u)

| Symptoom | Wat het kan zijn | Wanneer huisarts of 1733 |

|---|---|---|

| Erythema migrans (rode kring ≥5 cm, centrum bleek of cyanotisch) | Vroege gelokaliseerde Lyme | Binnen 24-48u huisarts. Nacht of weekend: 1733. |

| Lokale roodheid <5 cm, jeuk | Normale beet-reactie | Geen actie, observeer 30 dagen |

| Griepachtig 5-30 dagen na beet (koorts, hoofdpijn, spier- en gewrichtspijn) | Mogelijk vroege gedissemineerde Lyme | Binnen 24u huisarts. Buiten kantooruren: 1733. |

| Aangezichtsverlamming (Bell-paralyse) na recente beet | Neuroborreliose | Binnen 24u 1733 of spoeddienst |

| Pijnlijke radiculitis (zenuwpijn arm/been) na beet | Neuroborreliose Bannwarth | Binnen 24-48u huisarts of 1733 |

| Multiple secundaire EM-laesies (huidvlekken op andere lichaamsdelen) | Vroeg gedissemineerd | Binnen 24u huisarts, 1733 's avonds |

Belangrijk: erythema migrans hoeft GEEN bull's-eye-vorm te hebben - in Europa is het vaker homogeen rood. Een diameter ≥5 cm is het diagnostisch criterium volgens KCE-richtlijn 2016 en Domus Medica. Serologie blijft de eerste 4-6 weken negatief - klinische diagnose volstaat voor antibiotica-opstarten volgens BAPCOC 2024.

112-criteria bij Lyme-complicatie (zeldzaam maar levensbedreigend)

Risicogroepen voor ernstige Lyme

• Onbehandelde EM (≥4 weken): kans op Lyme-artritis ~15-20% volgens Sciensano-cohort (lager dan VS-cijfers van 60%)

• Vertraagde behandeling >72u na EM: verhoogde kans op neurologische sequelae

• Immuunsupressie (HIV, transplantatie, biologicals zoals adalimumab): atypische presentatie mogelijk

• Zwangerschap: penicilline of amoxicilline in plaats van doxycycline (foetotoxisch in tweede en derde trimester)

• Kinderen <8 jaar: doxycycline relatief gecontra-indiceerd volgens BCFI. BAPCOC 2024: amoxicilline 50 mg/kg/dag in 3 doses, maximum 1500 mg/dag, 14-21 dagen

• Buitenwerkers (boswachters, jagers): hogere expositie, lagere drempel voor behandeling

De Belgische huisarts speelt een cruciale rol in de klinische EM-diagnose en kan antibiotica opstarten zonder serologisch bewijs in de eerste 4-6 weken (ICD-10 A69.2 Lyme-borreliose). Specialistische verwijzing is nodig bij neurologische complicaties, carditis of recidiverende artritis. Sciensano TekenNet fungeert als citizen science-platform waar burgers tekenbeten kunnen melden via tekennet.be voor epidemiologische surveillance.

Tekenbeten zijn in België een groeiende zorg met naar schatting 10.000 erythema migrans-gevallen per jaar volgens Sciensano en ongeveer 1.500 ziekenhuisopnames wegens ernstige Lyme-borreliose (A69.2). Correcte tekenverwijdering en tijdige behandeling kunnen ernstige complicaties voorkomen.

Tekenverwijdering: het 6-stappen-protocol (volgens Sciensano)

1. Wacht NIET af, twijfel NIET - elke teek moet zo snel mogelijk verwijderd worden. Het risico op Borrelia-transmissie stijgt sterk na 24 uur vasthechting, maar kan al vanaf 12-24 uur beginnen. Hoe langer de teek vastzit, hoe hoger het infectierisico.

1. Materiaal verzamelen: gebruik een tekentang (Tick Twister O'Tom), splinterpincet (niet ideaal), of spitse pincet. Zorg voor ontsmettingsmiddel (chloorhexidine of povidonjood) en eventueel handschoenen. Vermijd grove pincetten die de teek kunnen beschadigen.

1. Grijp de teek zo dicht mogelijk bij de huid met de tang of fijne pincet. Pak de teek bij de kop of mondholte, NIET op het lichaam knijpen. Knijpen in het lichaam kan regurgitatie van Borrelia-rijke darminhoud in de huid veroorzaken.

1. Trek de teek recht uit de huid met constante, gelijkmatige kracht. NIET draaien (uitzondering: Tick Twister O'Tom is specifiek ontworpen voor lichte draaibeweging 2-3 keer). NIET rukken want de kop kan afbreken in de huid.

1. Ontsmet de huid grondig met chloorhexidine of povidonjood na verwijdering. Eventueel achtergebleven mondholtes (meestal niet de volledige kop) zijn lichaamsvreemd materiaal dat het lichaam zelf afstoot binnen 1-2 weken. Niet uitknijpen of uitpeuteren.

1. Noteer datum, plaats op lichaam en locatie waar gebeten - deze informatie is cruciaal voor latere consultatie bij de huisarts. Maak eventueel een foto van de teek en meld via Sciensano TekenNet (tekennet.be) voor nationale monitoring.

Antibiotica-keuze bij Lyme-borreliose (BAPCOC 2024)

| Stadium | Eerste keuze volwassen | Eerste keuze kind | Duur |

|---|---|---|---|

| Erythema migrans (vroeg gelokaliseerd) | Doxycycline 100 mg 2x/dag | Amoxicilline 50 mg/kg/dag in 3x (max 1500 mg/dag) bij <8j; doxycycline 4 mg/kg/dag in 2x (max 200 mg/dag) bij ≥8j | 10 dagen |

| Vroeg gedissemineerd (multipele EM, koorts, lichte neuroborreliose) | Doxycycline 100 mg 2x/dag | Idem | 14 dagen |

| Lyme-artritis (laat) | Doxycycline 100 mg 2x/dag | Idem | 28 dagen |

| Neuroborreliose (Bannwarth, Lyme-meningitis) | Ceftriaxon 2 g IV 1x/dag (ziekenhuis) | Ceftriaxon 50-80 mg/kg IV 1x/dag (max 2 g) | 14-21 dagen |

| Lyme-carditis (AV-blok 2° of 3°) | Ceftriaxon 2 g IV (ziekenhuis-monitoring) | Idem | 14-21 dagen |

| Zwangerschap of borstvoeding | Amoxicilline 500 mg 3x/dag (NOOIT doxycycline) | n.v.t. | 14-21 dagen |

Belangrijke aandachtspunten:

• Doxycycline kan zelden lichtgevoeligheid veroorzaken (advies: bij voorkeur 's avonds innemen + zonbescherming overdag SPF50)

• Doxycycline gecontra-indiceerd bij kinderen <8 jaar (tandverkleuring) en in 2e-3e trimester zwangerschap

• Bij ernstige doxycycline-allergie: cefuroxim-axetil 500 mg 2x/dag of azithromycine 500 mg dag 1 gevolgd door 250 mg/dag gedurende dag 2-5 (minder effectief)

• Tekenbeet ZONDER erythema migrans en ZONDER klachten - geen routinematige antibiotica volgens KCE-richtlijn 2016

• Single-dose doxycycline 200 mg profylaxe bij volwassenen ≥12 jaar met ≥36 uur aangehechte nymf in endemisch gebied binnen 72 uur na verwijdering blijft controversieel en is in België geen routine-aanbeveling

Co-infecties (zeldzamer in België)

Anaplasmose (Anaplasma phagocytophilum) komt voor in ongeveer 1-3% van geïnfecteerde teken in België en presenteert zich met hoge koorts, leukopenie, thrombocytopenie en leverenzymverhoging. Behandeling bestaat uit doxycycline 100 mg 2x/dag gedurende 10 dagen. Babesiose is zeer zeldzaam in België. TBE-virus (FSME) komt in België weinig voor (in tegenstelling tot Oostenrijk en Zuid-Duitsland). FSME-vaccinatie wordt alleen aanbevolen bij reizigers naar TBE-endemische gebieden volgens een 3-doses-schema (0/1-3/9-12 maanden, booster na 3-5 jaar).

Wat verwachten op de wachtpost (1733) of huisartsenpost

Het triage-gesprek omvat steekdatum, eventuele EM-foto en actuele klachten. De klinische diagnose erythema migrans wordt gesteld bij voldoende criteria (≥5 cm rode kring met centrale verbleking of homogeen rood, persisteert 1-2 weken). Serologie is GEEN routine in de eerste 4-6 weken wegens vals-negatieve resultaten. U ontvangt een BAPCOC-conform recept voor doxycycline of amoxicilline met voorlichting over lichtgevoeligheid, alcoholrestrictie tijdens de kuur en hercontrole na 14 dagen. Bij neurologische of cardiale verschijnselen volgt doorverwijzing naar de spoeddienst.

Bronnen: BCFI 2026, BAPCOC 2024, KCE-richtlijn Lyme-borreliose 2016, Sciensano TekenNet 2024

Na een tekenbeet is het cruciaal om het juiste hulpniveau te kiezen. Lyme-borreliose (ICD-10: A69.2) treft jaarlijks circa 10.000 Belgen met erythema migrans, waarvan 1500 ziekenhuisopnames door ernstige complicaties volgens Sciensano-cijfers. Deze beslisboom helpt u onderscheiden wanneer spoedinterventie nodig is versus observatie.

Drie casussen uit de Belgische praktijk

Casus 1 (GROEN, observeren) - Pieter (8j) Sint-Truiden, mei 2026

Pieter speelde zaterdag in het bos van Brustem tijdens een familie-uitstap. Die avond ontdekten zijn ouders een teek op zijn linkerkuit, nog niet diep ingegraven omdat de beet vermoedelijk minder dan 6 uur oud was. Moeder gebruikte een Tick Twister om de teek volledig te verwijderen in één beweging, daarna ontsmette ze de beetplaats met chloorhexidine. Vader noteerde de datum (18 mei 2026), fotografeerde de teek voor identificatie en meldde het incident via tekennet.be voor de nationale surveillance.

In de daaropvolgende weken ontwikkelde Pieter geen koorts, hoofdpijn of rode kring rond de beetplaats. Alleen een kleine lokale roodheid van 2 cm diameter die na enkele dagen verdween.

Beslissing: GEEN contact met huisarts of wachtpost nodig. GEEN profylactische antibiotica. Observatie gedurende 30 dagen volstaat. Alleen indien Pieter binnen deze periode koorts, hoofdpijn of een rode kring van 5 cm of groter ontwikkelt, dan contact opnemen met huisarts of (buiten kantooruren) 1733.

Educatief punt: Snelle verwijdering binnen 24-36 uur gecombineerd met geen routine-antibiotica is de correcte aanpak. TekenNet citizen science draagt bij aan nationale Lyme-surveillance voor volksgezondheidbeleid.

Casus 2 (ORANJE, 1733 of huisarts) - Sofie (34j) Hasselt, juli 2026

Sofie ging kamperen in de Ardennen rond Spa tijdens het warme juliweekend. Bij terugkomst vond ze geen teek op haar lichaam. Drie weken later, op zaterdagavond rond 22 uur, ontdekte ze plots een ronde rode kring op haar rechterdij van ongeveer 12 cm diameter. De kring was centraal lichter gekleurd dan de rand, niet jeukerig of pijnlijk. Sinds twee dagen voelde ze zich mild grieperig met lichte hoofdpijn en vermoeidheid, maar geen koorts of neurologische klachten.

Sofie belde zaterdagnacht 1733 (niet 112 want geen levensbedreigende situatie). De centralist beoordeelde de symptomen als klassiek erythema migrans zonder neurologische of cardiale alarmsignalen. Hij verwees haar naar de wachtpost in Hasselt. De wachtarts bevestigde klinisch de diagnose EM - geen serologie nodig omdat Borrelia-antistoffen in de eerste 4-6 weken vaak vals-negatief zijn. Hij schreef doxycycline 100 mg tweemaal daags gedurende 10 dagen voor, met instructies om zon te vermijden, geen alcohol te drinken en terug te komen bij verergering van klachten.

Beslissing: 1733 is correct voor EM zonder neurologische symptomen. Directe antibiotische behandeling voorkomt verdere disseminatie.

Educatief punt: EM is een klinische diagnose waarbij serologie overbodig is in de vroege fase. Doxycycline is standaardtherapie voor volwassenen volgens BAPCOC 2024.

Casus 3 (ROOD, 112) - Bart (62j) Genk, augustus 2026

Bart had drie weken geleden een tekenbeet in zijn achtertuin in Genk, die hij zelf correct verwijderde. Hij merkte geen erythema migrans op (mogelijk gemist op zijn rug). Vandaag ontwikkelde hij plots kortademigheid bij het oplopen van één trap, hartkloppingen en presyncope-episodes sinds gisteren. Vandaag verloor hij kort het bewustzijn gedurende 5 seconden. Zijn paniekerende echtgenote belde onmiddellijk 112.

Op de spoeddienst van UZ Hasselt toonde het ECG een compleet AV-blok (derde graad) met een escape-ritme van 38 slagen per minuut. De anamnese vermeldde de recente tekenbeet. Bloedonderzoek was positief voor Borrelia-IgM en IgG. De diagnose luidde Lyme-carditis. Bart werd opgenomen op Cardio-Care voor intraveneus ceftriaxon 2 gram eenmaal daags gedurende 21 dagen, met transcutane pacing in standby. Na 5 dagen keerde zijn hartritme volledig terug naar normaal zonder permanente pacemaker-implantatie.

Beslissing: 112 was levensreddend omdat bradycardie met syncope acuute pacing-mogelijkheden vereist.

Educatief punt: Lyme-carditis is zeldzaam (<1% van gevallen) maar volledig reversibel met tijdige intraveneuze antibiotica. Bradycardie met presyncope vereist 112, niet 1733.

Zelftest: 5 vragen die het verschil maken

1. Heb ik een rode kring (≥5 cm doorsnede) op mijn huid die geleidelijk groter wordt? → Ja: huisarts of 1733 binnen 24-48 uur (vermoedelijke EM, antibiotica nodig)

1. Heb ik plotselinge ernstige hoofdpijn met stijve nek, lichtschuwheid of braken na een tekenbeet in de afgelopen 4-6 weken? → Ja: 112 (denk meningitis of meningo-encefalitis)

1. Heb ik plotse hartkloppingen, kortademigheid of bijna-flauwvallen na een tekenbeet in de afgelopen 4-12 weken? → Ja: 112 (denk Lyme-carditis met AV-blok)

1. Is een helft van mijn aangezicht plots verlamd na een tekenbeet, terwijl de rest neurologisch normaal is? → Ja: 1733 of spoeddienst binnen 24 uur (Bell-Lyme - reversibel met behandeling)

1. Had ik een teek minder dan 24-36 uur op mijn huid en GEEN klachten in de eerste 30 dagen? → Geen actie - observeer verder

Beslisboom: GROEN / ORANJE / ROOD

GROEN (geen actie, alleen observeren):

• Tekenbeet zonder EM, zonder koorts, zonder klachten gedurende 30 dagen

• Lokale roodheid <5 cm zonder uitbreiding (normale beetreactie)

• Volledige verwijdering met Tick Twister plus ontsmetting

ORANJE (huisarts of 1733 binnen 24-48u):

• EM ≥5 cm met of zonder griepachtige klachten

• Multiple secundaire EM-laesies elders (vroeg gedissemineerd)

• Aangezichtsverlamming na recente tekenbeet (Bell-Lyme - antibiotica binnen 24u optimaal)

• Radiculaire pijn arm/been na tekenbeet (Bannwarth-syndroom)

• Tekenbeet bij zwangere of borstvoedende moeder

ROOD (112 ONMIDDELLIJK):

• Anafylaxie na tekenbeet: zwelling tong, kortademigheid, urticaria

• Bradycardie <40/min, syncope, thoraxpijn - Lyme-carditis

• Stijve nek, hoge koorts, fotofobie - Lyme-meningitis

• Acute neurologische uitval (eerst CVA uitsluiten)

• Convulsies na tekenbeet

• Baby <3 maanden met koorts ≥38°C rectaal

EHBO-checklist tekenbeet (4 punten)

1. Verwijder snel met Tick Twister of fijne pincet, NIET draaien, ontsmet

1. Documenteer datum, locatie, fotografeer voor tekennet.be

1. Observeer huid 30 dagen op rode kring ≥5 cm

1. Bij klachten - gebruik beslisboom voor 1733 of 112

Bronnen voor tekenbeet-preventie en verdere info

• Sciensano TekenNet (tekennet.be) - melden tekenbeet, foto plus locatie

• KCE Report 269 Lyme borreliose 2016 (kce.fgov.be)

• BAPCOC 2024 antibioticabeleid (overlegorganen.gezondheid.belgie.be)

• Domus Medica richtlijn 'Lyme-borreliose in de huisartspraktijk' 2017

• Sciensano BeH Lyme-rapport jaarlijks

• Rode Kruis Vlaanderen EHBO-richtlijn tekenbeet

Onthoud: Lyme is GEEN 112-spoed, behalve bij carditis, meningitis of anafylaxie. Bij twijfel tussen 1733 en 112: kies voor 112 bij neurologische uitval of hartritmestoornissen.

Bronnen en referenties

• KCE Report 269 Lyme borreliose 2016 — Federaal Kenniscentrum voor de Gezondheidszorg, klinische richtlijn Belgie. kce.fgov.be
• BAPCOC 2024 antibioticabeleid — Belgian Antibiotic Policy Coordination Committee, doxycycline en amoxicilline-doseringen Lyme. overlegorganen.gezondheid.belgie.be
• Sciensano TekenNet — citizen science teken-melding-platform Belgie, jaarlijks rapport. tekennet.be
• Sciensano BeH 2024 — Belgian Health Watch, epidemiologie Lyme-borreliose Belgie 2010-2024. sciensano.be
• Domus Medica — aanbeveling 'Lyme-borreliose in de huisartspraktijk' 2017. domusmedica.be
• BCFI 2026 — Belgisch Centrum voor Farmacotherapeutische Informatie, doxycycline en amoxicilline-doseringen. bcfi.be
• European Society of Clinical Microbiology and Infectious Diseases (ESCMID) 2024 — Europese richtlijn Lyme-borreliose. escmid.org
• Wormser GP et al, IDSA 2006 (update 2020) — The clinical assessment, treatment, and prevention of Lyme disease. idsociety.org
• Klempner MS et al, NEJM 2001 — Two controlled trials of antibiotic treatment in patients with persistent symptoms and a history of Lyme disease.
• Berende A et al, NEJM 2016 — Randomized trial of longer-term therapy for symptoms attributed to Lyme disease (PLEASE-trial).
• Aucott JN et al, Frontiers Med 2023 — Post-treatment Lyme disease syndrome: long-term cohort.
• Rode Kruis Vlaanderen EHBO — tekenverwijdering-protocol module. rodekruis.be
• Antigifcentrum Belgie — 070 245 245 GRATIS 24/7 bij vermoeden alpha-gal-syndroom of toxinen. antigifcentrum.be
• EUCALB — European Union Concerted Action on Lyme Borreliosis, casusdefinitie en surveillance. eucalb.com
• NICE NG95 — UK National Institute for Health and Care Excellence, Lyme disease 2018 (update 2024). nice.org.uk/guidance/ng95

Geactualiseerd op 28 april 2026. Deze pagina vervangt geen medisch consult of klinisch onderzoek door uw huisarts of wachtpost-arts. Bij Lyme-carditis (bradycardie, syncope, pijn op de borst), Lyme-meningitis (stijve nek + hoge koorts) of acute neurologische uitval: 112 ONMIDDELLIJK (NIET 1733). EM ≥5 cm of Bell-Lyme: 1733 of huisarts binnen 24-48u. Snelle teken-verwijdering blijft de beste preventie. Meld via Sciensano TekenNet (tekennet.be) als citizen science.