Kind blijft braken: wanneer is uitdroging gevaarlijk en wanneer bellen?

Wanneer is braken gevaarlijk? Rode vlaggen en triage

Braken komt bij kinderen heel vaak voor en is meestal onschuldig, bijvoorbeeld bij een gewone maag-darminfectie. Toch is het cruciaal om te weten wanneer braken een alarmsignaal is dat onmiddellijke medische hulp vereist. Als ouder moet je het verschil kunnen maken tussen een kind dat wat ziek is maar stabiel blijft, en een situatie waarin elke minuut telt.

Differentiaaldiagnose tabel

Belgische context

In België is het rotavirusvaccin Rotarix sinds 2007 opgenomen in het Vlaamse basisvaccinatieschema, wat het aantal zware gastro-enteritis gevallen bij zuigelingen sterk heeft verminderd. Norovirus blijft wel een belangrijke oorzaak met jaarlijkse pieken tussen november en februari. De huidige EAACI/ESPGHAN richtlijnen voor pediatrische gastro-enteritis uit 2024 benadrukken het belang van vroege herkenning van uitdroging en adequate vloeistoftoediening.

Bel 112 ONMIDDELLIJK bij:

• Bewusteloosheid of niet wakker te maken

• Frambozenrood (donkerrood) of gallig (groen) braaksel

• Plotse hoofdpijn met sufheid + ongelijke pupillen

• Ademnood, blauwe lippen

• Convulsies/stuiptrekkingen

• Onstilbaar krijsen + benen optrekken (invaginatieverdenking)

• Tekenen shock: bleek + koude/marmeren huid + vlugge zwakke pols

• Trauma hoofd + braken nadien

<<<

Bel 1733 (wachtpost) bij:

• Kind <3 maanden braakt — altijd 1733 (frequenter dehydratierisico)

• >24 uur aanhoudend braken zonder verbetering

• Geen vocht houdend (ook geen kleine slokjes)

• Tekenen matige uitdroging (zie zelftest)

• Hoge koorts >39°C die niet zakt op paracetamol

• Pasgeborene <1 maand met élke koorts of braaksel

<<<

ORS-behandeling thuis: hoe en wanneer (BCFI 2026)

Orale rehydratiezouten (ORS) vormen de hoeksteen van thuisbehandeling bij braakende kinderen met tekenen van dehydratie. De WHO/UNICEF-formule bevat de juiste glucose-natriumratio (60-90 mmol/L glucose, 60 mmol/L natrium) die essentieel is voor optimale opname in de dunne darm via het SGLT1-transportsysteem. Verkrijgbaarheid en kost: ORS-preparaten zoals Hydralyte, Pedialyte SR60 of Dioralyte zijn vrij verkrijgbaar in de apotheek voor ongeveer 5-7 euro per doos van 12 zakjes. Maak nooit zelf een zoutsuikeroplossing

• verkeerde verhoudingen kunnen gevaarlijke elektrolyetstoornissen veroorzaken, vooral hyponatriëmie bij te weinig zout of hypernatriëmie bij teveel zout.

Dosering bij milde dehydratie: Geef 50-100 ml/kg lichaamsgewicht over 4 uur. Voor een peuter van 15 kg betekent dit 750-1500 ml ORS verdeeld over 4 uur, dus ongeveer 200-400 ml per uur. Bij een zuigeling van 8 kg geef je 400-800 ml over 4 uur. Techniek bij aanhoudend braken: Start met zeer kleine hoeveelheden

• 5 ml om de 1-2 minuten met een spuitje of lepeltje. Dit lijkt weinig, maar de Cochrane-review van Hartling (2011) toonde aan dat orale rehydratie even effectief is als intraveneuze toediening bij milde tot matige dehydratie, met een NNT van 25 om één IV-infuus te voorkomen. Stop niet na 1-2 braakepisodes: blijf volhouden met kleine slokjes van 5-10 ml om de 5 minuten. De maag kan vaak kleine volumes tolereren zelfs bij gastro-enteritis.

Voedingsadvies na rehydratie: Herstart normale voeding na 4 uur succesvolle rehydratie. Het oude BRAT-dieet (bananen, rijst, appelmoes, toast) wordt niet meer aanbevolen volgens Domus Medica 2023

• er is geen evidence dat dit de herstelperiode verkort. Kinderen mogen gewoon hun normale voeding hervatten, inclusief melkproducten tenzij er lactose-intolerantie optreedt.

Wat vermijden: Geef geen suikerrijke frisdranken, sportdranken of verdund fruitsap. Deze bevatten vaak te veel glucose en te weinig natrium, wat de diarree kan verergeren door osmotische effecten. Cola bevat bijvoorbeeld 110 gram suiker per liter maar slechts 2 mmol natrium

• dit verstoort de glucose-natriumratio volledig.

Anti-emetica: ondansetron en wat NIET geven

Ondansetron (Zofran, BCFI 12.4.4) is momenteel het enige veilige anti-emeticum voor kinderen in België. De dosering is gewichtsafhankelijk: 4 mg oraal voor kinderen van 15-30 kg, 8 mg voor kinderen boven 30 kg, als eenmalige dosis. De Cochrane-review van Fedorowicz (2011) toonde een NNT van 4-5 voor het voorkomen van aanhoudend braken en ziekenhuisopname. Indicatie volgens Domus Medica 2024: Overweeg ondansetron alleen in de spoedsetting bij meer dan 3 braakepisodes ondanks adequate ORS-pogingen. Het is geen routine-medicatie bij milde gastro-enteritis. Ondansetron heeft voorschriftplicht in België en kost ongeveer 15-20 euro per dosis.

Domperidon (Motilium)

• NOOIT onder 12 jaar of onder 35 kg: Sinds de FAGG/EMA-waarschuwing van 2014 is domperidon gecontra-indiceerd bij kinderen onder 12 jaar wegens risico op QT-verlenging en levensbedreigende hartritmestoornissen. Er zijn gevallen van plotse hartdood gerapporteerd, vooral bij hogere doses of bij kinderen met onderliggend hartlijden.

Metoclopramide (Primperan)

• NOOIT onder 18 jaar: De FAGG beperkte in 2013 het gebruik tot volwassenen wegens het hoge risico op extrapyramidale bijwerkingen bij kinderen. Deze kunnen optreden binnen uren na toediening en omvatten dystonie, tardieve dyskinesie en het maligne neuroleptica-syndroom.

Loperamide (Imodium)

• gevaarlijk bij infectieuze diarree: Gecontra-indiceerd bij kinderen onder 6 jaar en bij elke vorm van koorts of bloederige diarree. Loperamide vertraagt de darmpassage, waardoor bacteriële toxines langer in contact blijven met de darmwand en de infectie kan verergeren.

Antibiotica

• meestal niet nodig: Sciensano-surveillance toont dat 80-90% van gastro-enteritis bij kinderen viraal is. Antibiotica zijn alleen geïndiceerd bij bewezen bacteriële infecties zoals ernstige Salmonella-infectie, Shigella of Campylobacter met systemische verschijnselen. Onnodig antibioticagebruik verlengt het dragerschap van pathogene bacteriën.

Probiotica

• geen routine-advies: De Cochrane-review van Collinson (2020) vond geen overtuigende evidence dat probiotica de duur van gewone gastro-enteritis verkorten bij kinderen.

Drie herkenbare situaties (casuïstiek)

Casus 1: Lien (4 jaar, Sint-Truiden) — GROEN

4-jarige Lien heeft sinds gisteravond last van buikgriep. Ze heeft in 12 uur tijd 5 keer gebraakt en kreeg daarna ook waterige diarree. Ondanks het braken blijft ze alert en kan ze kleine slokjes ORS uit een spuitje binnenhouden. Ze plast nog steeds 2-3 keer per dag. Geen koorts, geen bloed in braaksel of ontlasting. Mama belt 1733 voor geruststelling: dispatcher classificeert als GROEN en geeft advies voor thuisbeleid met herevaluatie bij verergering. Verloop: na 36 uur volledig herstel.

Casus 2: Mathis (8 maanden, Hasselt) — ORANJE

8 maanden oude baby Mathis (8,2 kg) krijgt borstvoeding maar heeft sinds 18 uur projectielbraken na elke voeding. Hij heeft slechts 1 natte luier gehad in 8 uur tijd, is suf maar nog wel wakker te krijgen, en heeft droge mondslijmvliezen. Mama belt 1733 — dispatcher classificeert als ORANJE en verwijst door naar de pediatrie-spoeddienst van Jessa Hasselt. Diagnose: pylorusstenose, behandeling met pyloromyotomie volgens Ramstedt. Dit is een voorbeeld van een rode vlag bij projectielbraken bij baby's onder 6 maanden.

Casus 3: Anne-Sophie (3 jaar, Leuven) — ROOD 112

3-jarige Anne-Sophie staat onder behandeling voor diabetes type 1 met een insulinepomp. Ze braakt al 4 uur, voelt zich ziek en heeft een snelle ademhaling. Vader ruikt een zoetige acetongeur in haar mond. Vader belt 112 (NIET 1733): het MUG-team kindergeneeskunde respondeert, glucose blijkt 480 mg/dL, ketoacidose wordt bevestigd (pH 7,21). Spoedopname op de IC-pediatrie van UZ Leuven met IV-vocht en aanpassing insulinepomp. Kritiek voorbeeld: braken bij diabetes type 1 betekent altijd 112 bellen wegens verdenking op diabetische ketoacidose.

Zelftest in 5 vragen

Vraag 1: Is je kind bewusteloos of moeilijk wakker te krijgen?

JA = 112 onmiddellijk

Vraag 2: Is het braaksel groen (gallig) of donkerrood/frambozenrood?

JA = 112

Vraag 3: Heeft je kind diabetes type 1 OF ruik je een zoetige acetongeur?

JA = 112

Vraag 4: Is je kind jonger dan 3 maanden OF heeft het minder dan 1 natte luier in 8 uur?

JA = 1733 wachtpost

Vraag 5: Braakt het langer dan 24 uur ondanks kleine slokjes ORS?

JA = 1733 wachtpost

Anders: thuisbeleid met kleine slokjes ORS, herevaluatie na 4-6 uur.

Beslisboom GROEN/ORANJE/ROOD

GROEN (thuisbeleid): Kind blijft alert, kan ORS in kleine slokjes binnenhouden, plast nog regelmatig, geen alarmtekens aanwezig. Observeer 24 uur, herstart normale voeding na 4 uur rehydratie. ORANJE (1733 wachtpost): Aanhoudend braken langer dan 24 uur, milde tot matige dehydratie, baby jonger dan 3 maanden, hoge koorts boven 39°C die niet zakt met koortswerende medicatie. ROOD (112 onmiddellijk): Gallig of frambozenrood braaksel, sufheid gecombineerd met ongelijke pupillen, verdenking op diabetische ketoacidose, shock-tekenen, convulsies, symptomen die wijzen op invaginatie.

4-punten checklist vóór je 1733 belt

1. Gewicht van je kind: Hoeveel kilogram weegt je kind? Deze informatie is essentieel voor een juiste inschatting van de dehydratiegraad en eventuele medicatiedoseringen.

1. Laatste urine-uitscheiding: Wanneer was de laatste natte luier of wanneer heeft je kind voor het laatst geplast? Urine-uitscheiding is de belangrijkste klinische marker voor de hydratietoestand.

1. Braakfrequentie: Hoeveel braakepisodes heeft je kind gehad in de laatste 6 uur? De frequentie bepaalt of anti-emetica (braakwerende medicatie) geïndiceerd zijn.

1. Medische voorgeschiedenis: Welke bestaande aandoeningen heeft je kind of welke medicatie gebruikt het? Denk aan diabetes, immunosuppressieve medicatie, of recente reizen naar subtropische gebieden waar andere infecties mogelijk zijn.