Koorts bij kind 's nachts: wachtpost, spoed of wachten?
"Mama, ik voel me niet goed" — om 3u 's nachts. De thermometer wijst 39,4 °C aan. Wat doet u? Een Belgische huisarts geeft hieronder duidelijke triage-criteria, dosering op gewichtsdosis en alarmsignalen.
Bewusteloosheid, kreunende of stoppende ademhaling, blauwe lippen of vingertoppen, niet-wegdrukbare puntvormige bloedinkjes (petechiën — zie glas-test bij meningokokkemie), stuipen langer dan 5 minuten, ernstige hoofdpijn met nekstijfheid en braken, kind dat niet meer reageert.
Baby jonger dan 3 maanden met koorts ≥ 38,0 °C rectaal — ook 's nachts, ook als baby er goed uitziet. Bij deze leeftijd is er een verhoogd risico op ernstige bacteriële infectie (sepsis, meningitis, urineweginfectie) waarvoor bloedonderzoek en eventueel antibiotica intraveneus nodig zijn. Dit is een ziekenhuisbeoordeling, geen wachtpost-consult. Meer over koorts bij baby's < 3 maanden.
Aanhoudende koorts > 48 uur zonder duidelijke focus, kind tussen 3 en 24 maanden met koorts > 39 °C die niet zakt na paracetamol op gewichtsdosis, koorts met aanhoudend braken of duidelijke sufheid die niet wegtrekt na koortsdaling, kind < 2 jaar dat zwak oogt, twijfel bij ouders met buikgevoel "er is iets mis".
Kind blijft alert tussen koortspieken, drinkt en plast normaal, reageert goed op paracetamol, gedrag herkenbaar — ook bij waarden > 39 °C is dit meestal veilig. Kijk naar het kind, niet alleen naar de thermometer.
Inhoud
Hoe en waar koorts meten?
De gouden standaard bij baby's en jonge kinderen is rectaal meten. Oor- en okselmeting liggen typisch 0,3 tot 1 °C lager en zijn bij baby's onder 3 maanden onbetrouwbaar. Voorhoofd-IR-thermometers zijn praktisch maar minder nauwkeurig — bij twijfel altijd rectaal hermeten.
- Rectaal: koorts vanaf 38,0 °C
- Oor of oksel: koorts vanaf 37,5 °C (bij kinderen > 3 maanden)
- Voorhoofd: enkel oriënterend; bevestig rectaal bij baby of bij twijfel
Koorts op zich is geen ziekte maar een verdedigingsreactie. Een kind met 39,5 °C dat actief is, drinkt en plast, verkeert objectief in betere toestand dan een kind met 38 °C dat suf in een hoekje ligt. Het gedrag en de hydratie wegen zwaarder dan het cijfer op de thermometer.
Alarmsignalen — wanneer 112?
Bel onmiddellijk 112 bij één van deze tekens, ongeacht de temperatuur:
- Kind moeilijk wakker te krijgen, reageert niet of nauwelijks (lethargie)
- Blauwachtige of grijze lippen, vingertoppen of huid (cyanose)
- Kreunende ademhaling, neusvleugelen of zichtbare intrekkingen tussen de ribben
- Stuip langer dan 5 minuten, herhaalde stuipen of stuip op leeftijd jonger dan 6 maanden of ouder dan 5 jaar
- Niet-wegdrukbare puntvormige bloedinkjes (petechiën) — klassieke glas-test: druk een doorzichtig glas op de uitslag; als de vlekjes blijven, bel 112 en vermeld expliciet dat de uitslag niet-wegdrukbaar is, zo activeert de dispatcher het MUG-protocol
- Hevige hoofdpijn met nekstijfheid, lichtschuwheid en braken
- Tekenen van uitdroging plus verwardheid: ingevallen ogen, droge tong, geen plas in 8 uur, slappe pop in armen
Ademhaling: tachypnee-tabel
Een te snelle ademhaling is bij koortsende kinderen een belangrijk alarmsignaal voor lagere luchtweginfectie of sepsis. Tel de ademhaling 60 seconden in rust, niet tijdens hoesten of huilen.
| Leeftijd | Tachypnee-alarm | Bijkomende waarschuwingstekens |
|---|---|---|
| < 2 maanden | > 60/min | Kreunen, neusvleugelen, intrekkingen |
| 2-12 maanden | > 50/min | Apneu's, blauwverkleuring rond mond |
| 1-5 jaar | > 40/min | Hijgen in rust, niet kunnen praten |
| 5-12 jaar | > 30/min | Pijn op de borst, verwardheid |
Bel 112 bij intrekkingen tussen de ribben, neusvleugelen of kreunen, ongeacht de gemeten frequentie. Dit zijn klinische tekens van ademnood die niet wachten op de wachtpost-procedure.
Wachtpost (1733): wanneer wel, wanneer niet?
De wachtpost is voor klachten die niet kunnen wachten tot uw vaste huisarts open is, maar die geen levensgevaar inhouden. Bij koortsende kinderen is dat:
- Kind van 3 tot 24 maanden met koorts > 39 °C die niet zakt na paracetamol op gewichtsdosis (na 60 tot 90 minuten gemeten)
- Koorts langer dan 48 uur zonder duidelijke focus (verkoudheid, oorpijn, keelpijn)
- Koorts in combinatie met aanhoudend braken (kind houdt geen vocht binnen)
- Koorts met hevige pijn die het kind niet kan situeren
- Twijfel of buikgevoel: u kent uw kind, vertrouw dat
De wachtpost is niet de juiste plek voor: een baby jonger dan 3 maanden met koorts (= spoeddienst), levensbedreigende tekens (= 112), of pure routinevragen die overdag bij uw huisarts horen. Voor het verschil tussen 112, 1733 en uw eigen huisarts, lees onze gids 112 versus 1733 versus eigen huisarts.
Dosering paracetamol en ibuprofen
Geef pijnstillers op gewichtsdosis, niet op leeftijd. Een "1 lepel"-aanpak leidt tot onder- of overdosering. Weeg uw kind als u het gewicht niet recent kent.
| Pijnstiller | Dosis per gift | Frequentie | Maximum per dag | Vanaf |
|---|---|---|---|---|
| Paracetamol (Perdolan®, Dafalgan®) | 15 mg/kg | elke 4 tot 6 uur, max 4 giften | 60 mg/kg per 24u | vanaf geboorte |
| Ibuprofen (Nurofen®, Junifen®) | 10 mg/kg | elke 6 tot 8 uur, max 3 giften | 30 mg/kg per 24u | ≥ 6 maanden én ≥ 5 kg |
Voorbeeld bij 10 kg: paracetamol 150 mg per gift, max 600 mg per 24u. Ibuprofen (mits leeftijd en gewicht voldoen) 100 mg per gift, max 300 mg per 24u.
Belangrijke contraindicaties ibuprofen
- Waterpokken (varicella): ibuprofen verhoogt het risico op ernstige bacteriële huidinfecties (necrotiserende fasciïtis). Geef enkel paracetamol bij waterpokken.
- Uitdroging: ibuprofen kan acute nierschade veroorzaken bij ondergevuld kind (braken, diarree, weinig drinken). Eerst rehydrateren met ORS, dan eventueel pijnstilling.
- Astma met aspirine-overgevoeligheid: kan een aanval uitlokken.
- Bekend nierlijden, leveraandoening of bloedingsneiging.
- Eerste levensjaar zonder advies: bij baby's tussen 3 en 6 maanden enkel op uitdrukkelijk advies van arts.
Afwisselen tussen paracetamol en ibuprofen wordt routinematig niet aanbevolen: het verhoogt het risico op doseerfouten en levert geen klinisch voordeel boven monotherapie. Begin altijd met paracetamol; voeg ibuprofen pas toe op advies van een arts. Voor de officiele Belgische monografieën: zie BCFI Repertorium.
Wat kan u thuis doen?
1. Drank, drank, drank
Koorts versnelt vochtverlies (zweten, snellere ademhaling). Geef kleine slokjes water, melk of ORS (orale rehydratiezout uit de apotheek). Soep of gezouten bouillon werkt ook. Streefdoel: lichte luiers of toiletbezoek om de 4 uur. Bij > 6 uur geen plas of droge tong: bel 1733.
2. Niet te warm aankleden
Geen dikke dekens of trui — laat het kind warmte kwijtraken. Kamertemperatuur 18 tot 20 °C is prima. Lauw afsponzen werkt niet beter dan paracetamol en kan rillingen veroorzaken die de koorts juist opdrijven; we doen dat niet meer routinematig.
3. Observeer elke 30 tot 60 minuten
Houd uw kind in de gaten. Verandert het gedrag plots? Wordt het slap, suf of moeilijk wakker? Zien de lippen blauw of grijs? Bel 112. Voor minder acute veranderingen (kreunend hoesten, pijn, aanhoudend braken): bel 1733.
4. Wat doet de wachtarts?
De wachtarts of wachtpost-arts onderzoekt oren, keel, longen, buik en huid. Hij of zij beoordeelt het algemeen voorkomen, meet temperatuur, hartslag en eventueel saturatie, en zoekt een focus. In België krijgen kinderen geen antibiotica zonder reden — de meeste koortsoorzaken zijn viraal en genezen spontaan. Bij een bacteriële infectie (bijvoorbeeld otitis met perforatie, urineweginfectie of pneumonie) wordt gericht behandeld.
Koortsstuipen
Een eenvoudige koortsstuip komt voor bij 2 tot 5% van kinderen tussen 6 maanden en 5 jaar. Klassiek beeld: hele lichaam schokt, duurt 1 tot 3 minuten, kind komt nadien geleidelijk bij. Hoewel angstaanjagend voor ouders is dit zelden gevaarlijk en geeft geen hersenschade.
Wat te doen tijdens een stuip:
- Leg het kind veilig op de zij op de grond, weg van harde objecten
- Steek niets in de mond — het kind kan zijn tong niet inslikken
- Houd niet vast, probeer de bewegingen niet te stoppen
- Tel de tijd: stuip langer dan 5 minuten = bel 112 onmiddellijk
- Bij eerste stuip ooit, of bij focale stuip (slechts één lichaamszijde) of bij baby < 6 maanden: altijd 112
Na een eenvoudige stuip: bel 1733 voor beoordeling. De wachtarts evalueert of verdere ziekenhuisbeoordeling nodig is.
Wat moet u meenemen naar de wachtpost?
- Kids-ID of identiteitskaart van het kind
- Vaccinatieboekje van Kind & Gezin (vooral bij baby's en peuters)
- Lijst van medicatie (inclusief paracetamol-doses al gegeven die avond)
- Naam en contactgegevens van uw vaste huisarts
- Reservekleren voor het kind (braken, diarree, koortszweet)
- Eventueel een speen, knuffel of fles voor troost
Voor wat een wachtpost-consult exact kost (remgeld, derdebetaler): zie onze gids over wachtpost-kostprijs in 2026.
Meest gestelde vragen
Vanaf welke temperatuur spreken we van koorts?+
Mijn baby is jonger dan 3 maanden en heeft koorts. Wat doe ik?+
Welke dosis paracetamol mag ik mijn kind geven?+
Mag ibuprofen bij kinderen?+
Mag ik paracetamol en ibuprofen afwisselen?+
Mijn kind kreeg een koortsstuip — wat nu?+
Hoeveel kost een nachtelijk wachtpost-bezoek?+
Wat is een gevaarlijke ademhaling bij een kind met koorts?+
Bronnen en authority
- Domus Medica — Belgische beroepsvereniging voor huisartsen, richtlijn koorts bij kinderen
- Kind & Gezin — Vlaamse koortsadvies voor ouders
- BCFI Repertorium — Belgisch Centrum voor Farmacotherapeutische Informatie, monografieën paracetamol en ibuprofen pediatrie
- KCE — Federaal Kenniscentrum voor de Gezondheidszorg, rapporten over triage en wachtpost-werking
- NICE NG143 — Britse evidence-based richtlijn koorts bij kinderen onder 5 jaar
Tot slot
Een ouder kent zijn kind het best. Vertrouw uw buikgevoel: als u weet dat er iets mis is — ook al is de thermometer 38,5 °C — bel 1733 (of 112 bij alarmtekens). De operator is niet boos op u en de wachtarts evalueert. Beter een keer te veel dan te weinig, zeker bij baby's en jonge kinderen.
Verwante artikels: Baby < 3 maanden met koorts · Niet-wegdrukbare uitslag (glas-test) · Kind blijft braken (uitdroging) · 112 versus 1733.
Over de auteur: Dr. Karel Anseeuw is huisarts (RIZIV-erkend) in Sint-Truiden en gerechtelijk deskundige bij het parket Limburg. Hij ziet wekelijks tientallen kinderen met koorts en weet uit ervaring dat de meeste klachten zelf-genezend zijn — maar de uitzonderingen kunnen ernstig zijn. Dit artikel volgt Domus Medica- en NICE-richtlijnen.
Disclaimer: dit artikel vervangt geen individueel medisch advies. Bij twijfel: bel 1733 of uw vaste huisarts; bij alarmtekens 112. Laatste herziening: 27 april 2026.