Voedselallergie & Anafylaxie: Adrenaline EERST

Q: Wanneer moet ik adrenaline (EpiPen) gebruiken in plaats van cetirizine?

**Adrenaline IM is altijd eerstelijn bij anafylaxie**: zodra er respiratoire symptomen zijn (kortademigheid, stridor, wheeze), cardiovasculaire symptomen (duizeligheid, syncope, hypotensie), of multi-orgaan-betrokkenheid (huid + GI + mild resp). Cetirizine 10 mg PO werkt enkel op huidklachten en kan 30-60 minuten duren voor effect — veel te traag voor anafylaxie. **Gebruik adrenaline IM bij twijfel**: bijwerkingen (palpitaties, tremor, kortdurende bleekheid) zijn mild en zelflimiterend, terwijl uitstel het mortaliteitsrisico verhoogt. Cetirizine geef je AANVULLEND aan adrenaline voor de huidcomponent, niet als vervanging. Bij beperkte gelokaliseerde urticaria zonder andere symptomen is cetirizine alleen voldoende, met observatie 2 u en lage drempel voor adrenaline bij progressie.

Q: Hoe gebruik ik een EpiPen correct? Door de kleren?

**Stap 1**: Verwijder de beschermkap (blauw bij EpiPen, geel bij Jext, groen bij Emerade — merk-afhankelijk). **Stap 2**: Druk de oranje punt krachtig tegen de **mid-laterale dij (vastus lateralis)** — **DOOR de kledij is toegestaan en aanbevolen** (geen tijd verliezen met kleding uittrekken). Houd 3 seconden vast bij EpiPen, 10 seconden bij Jext, 5 seconden bij Emerade (lees etiket). **Stap 3**: Massage het injectiegebied 10 seconden om absorptie te bevorderen. **Stap 4**: Bel 112 onmiddellijk en blijf bij de patient. **Stap 5**: Leg de patient liggend op de rug met benen omhoog — nooit laten zitten of staan bij hypotensie (cardiovasculair collapse-risico). **Stap 6**: Indien geen verbetering na 5-10 minuten: gebruik tweede EpiPen (steeds 2 voorschriften). EpiPen werkt door de kledij — alleen geen dikke gespen of broeknaden vermijden. NIET in glutea of deltoideus injecteren (tragere absorptie).

Q: Wat is bifasische anafylaxie en hoe lang moet ik observeren?

Bifasische anafylaxie betekent dat de symptomen na initieel herstel **tussen 4 en 12 uur (soms tot 72 u) opnieuw opduiken** zonder hernieuwde allergeen-blootstelling. Volgens BSACI 2021 komt dit voor bij **5-20 % van alle anafylaxie-episodes** — vaker bij ernstige initiele reactie, vertraagde adrenaline-toediening, of cardiovasculaire instabiliteit. **Daarom is observatie 4-6 u in ziekenhuis verplicht na anafylaxie**, ook als de patient zich snel beter voelt na adrenaline IM. Voor patienten met risicofactoren (astma, eerdere bifasische reactie, late initiele adrenaline) wordt observatie tot 24 u overwogen. **Wat te doen thuis als bifasisch herval**: dezelfde ABC-aanpak als bij eerste reactie — adrenaline IM, 112, liggend met benen omhoog. Daarom is een tweede EpiPen-voorschrift altijd aangewezen.

Q: Mag ik een EpiPen gebruiken bij iemand met hartproblemen of bij zwangere?

**Ja, in beide situaties**. Bij **zwangerschap** is adrenaline IM het middel van eerste keuze bij anafylaxie volgens FDA-categorie C, EAACI 2020 en BSACI 2021 — maternale anafylaxie veroorzaakt foetale hypoxie en is veel gevaarlijker voor het kind dan korte adrenaline-blootstelling. **Niet aarzelen**, drempel zelfs lager. Bij **bekende coronaire ziekte** (ischemisch hartlijden) blijft adrenaline IM eerstelijns — alternatief is geen optie bij anafylaxie. Het cardiovasculaire risico van anafylaxie zelf (shock, hypoxie) overweegt het beperkte risico van adrenaline-geinduceerde aritmie of vasoconstrictie. **Speciale aandacht**: bij **beta-blokker-gebruik** (atenolol, bisoprolol) kan de adrenaline-respons verminderd zijn — eventueel hogere dosis nodig, en glucagon 1-2 mg IV als rescue (ziekenhuis). Bij **MAO-remmers of tricyclische antidepressiva** is het effect versterkt — gebruikelijke dosis volstaat. ACE-remmers verhogen het anafylaxie-risico bij bepaalde insectenstaak-allergie en hymenoptera, maar bij voedselallergie is het minder uitgesproken.

Q: Hoe weet ik of het anafylaxie is en niet gewoon nervositeit of vagale syncope?

Klinische criteria EAACI 2020 helpen onderscheiden. **Anafylaxie** = acute aanvang (minuten-uren) na waarschijnlijke allergeen-blootstelling met multi-orgaan-betrokkenheid: huid (urticaria, angio-oedeem), respiratoir (wheeze, stridor, dyspnoe), cardiovasculair (hypotensie, syncope), GI (krampen, braken, diarree). **Vagale syncope na maaltijd**: bleekheid, zweten, bradycardie (trage pols), geen huidsymptomen, snel herstel binnen minuten bij liggen. **Paniekaanval/hyperventilatie**: tintelende vingers/lippen, hyperventilatie, geen objectieve hypoxie of hypotensie, tachycardie zonder huidklachten. **Praktisch**: meet pols (hoog bij anafylaxie/paniek, laag bij vasovagaal), kijk naar huid (urticaria + angio-oedeem = sterk pleitend voor anafylaxie), beoordeel ademhaling auscultatorisch (wheeze = anafylaxie/astma, niet paniek). **Bij twijfel** in een allergiecontext: adrenaline IM is veiliger dan afwachten. Een bewuste 'overdosis' adrenaline geeft palpitaties en tremor, maar veroorzaakt geen blijvende schade bij gezonde patient.

Q: Wanneer krijg ik een EpiPen voorgeschreven en hoeveel kost het?

**Indicaties voor EpiPen-voorschrift** (NICE CKS + EAACI 2020): doorgemaakte anafylaxie op voeding/insect/medicatie, idiopathische anafylaxie, ernstige reactie op pinda/boomnoten/zeevruchten zelfs zonder formele anafylaxie, mastocytose met allergische trigger-historie, exercise-induced anaphylaxis, allergische reactie op nieuw voedingsmiddel bij iemand met meerdere allergieen of astma. **Voorschrift altijd 2 EpiPens** — herhaaldosis nodig bij 1/3 van ICU-anafylaxie (Manivannan 2014). **Kostprijs in BE**: ~85-100 EUR per EpiPen 0,3 mg, vergoed door RIZIV bij erkende allergie-diagnose (Bf-categorie, ~20-25 EUR remgeld). **Vervaldatum**: 12-18 maanden na productie — vervang elk jaar (apotheker volgt bij). **Bewaring**: kamertemperatuur (15-25 °C), niet in koelkast, niet in auto-handschoenenkastje (extreme temperaturen). **Training**: video's beschikbaar via Vlaams Allergocentrum (www.allergiecentrum.be), trainer-pen voor oefenen op aanvraag bij apotheek.

Q: Wat doe ik als ik twijfel maar geen EpiPen heb?

**Bij vermoeden van anafylaxie zonder EpiPen**: **(1)** Bel 112 ONMIDDELLIJK — vermeld expliciet 'anafylaxie' of 'ernstige allergische reactie met ademnood'; **(2)** Leg de patient liggend op de rug met benen omhoog (cruciaal voor cardiovasculaire perfusie); **(3)** Geef geen voedsel of drank (aspiratie-risico bij progressie); **(4)** Probeer cetirizine 10 mg PO als de patient nog kan slikken — niet levensreddend maar baat het niet, het schaadt het niet (let op: bij ademnood kan slikken gevaarlijk zijn); **(5)** Bij hartstilstand: start onmiddellijk reanimatie (30 borstcompressies + 2 beademingen, herhaal tot MUG aankomt); **(6)** Vraag omstaanders rond of iemand een EpiPen of vergelijkbare auto-injector heeft — in EU is gebruik van andermans EpiPen toegelaten als omstander bij vermoeden anafylaxie (Goede Samaritaan-principe). De MUG of ziekenwagen brengt adrenaline mee. **Achteraf**: huisarts/wachtpost bezoek voor diagnose-bevestiging en EpiPen-voorschrift voor de toekomst.

Een ernstige voedselallergische reactie kan in minuten levensbedreigend worden. Anafylaxie behandelt u met adrenaline IM in de vastus lateralis — niet met cetirizine, niet met corticoiden, niet met afwachten. En u belt 112, niet 1733. Deze gids geeft u de exacte EpiPen-techniek, BCFI 2026-doseringen voor volwassene en kind, het ASC2-FAST-protocol, en de alarmsignalen die levens redden.

TL;DR — 30 seconden

Anafylaxie = adrenaline IM EERST, dan 112. Geen antihistaminica of corticoiden als eerste handeling — die werken te traag voor cardiopulmonale symptomen.
EpiPen-dosering: 0,5 mg IM in vastus lateralis (mid-laterale dij, door de kledij) bij volwassene; 0,3 mg bij kind >30 kg (EpiPen 0,3); 0,15 mg bij kind 15-30 kg (EpiPen Jr); 0,01 mg/kg bij kind <15 kg (ampul). Houd 3-10 sec ingedrukt, lees etiket.
Liggen, NIET zitten of staan: leg de patient platte rug met benen omhoog. Zitten of staan bij hypotensie veroorzaakt cardiovasculaire collaps (Pumphrey BMJ 2003).
Herhaal adrenaline na 5-10 min indien geen verbetering — 1 op 3 ICU-anafylaxie heeft 2e dosis nodig (Manivannan 2014). Voorschrift altijd 2 EpiPens.
Bifasisch risico 5-20 % (BSACI 2021): tweede peak 4-12 u na initieel herstel. Observatie 4-6 u in ziekenhuis is verplicht, ook als symptomen weg zijn.
1733 (huisarts wachtpost) voor: gegeneraliseerde urticaria zonder respiratoir/cardiovasculair compromis, persistente lipzwelling zonder ademnood, debriefing na EpiPen-gebruik, eerstemaalse milde reactie op nieuw voedingsmiddel.
NSAID-waarschuwing zwangerschap: ibuprofen (en andere NSAIDs) afgeraden vanaf week 20, gecontra-indiceerd vanaf week 28 (FAGG/EMA 2022 — oligohydramnion + premature ductus-sluiting). Paracetamol blijft eerstelijns bij koorts/pijn in zwangerschap.
NOOIT: cetirizine als eerstelijns bij anafylaxie; corticoiden als eerstelijns; salbutamol als monotherapie; oude EpiPen >12 maanden vervaldatum; voedsel/drank toedienen aan symptomatische patient (aspiratie-risico).

Inhoudstafel+

Voedselallergie versus anafylaxie — herken het verschil snel

Een voedselallergie is een IgE-gemedieerde overreactie van het immuunsysteem op een eiwit dat het lichaam als bedreiging waarneemt. Bij de meerderheid blijft de reactie beperkt tot huid (urticaria, jeuk) of spijsverteringsstelsel (krampen, braken). Bij ongeveer 1 op 10 voedselallergische individuen evolueert de reactie naar anafylaxie: een acute, multisysteem-aandoening die binnen minuten levensbedreigend kan worden door luchtweg-obstructie of cardiovasculaire shock.

Volgens EAACI 2020 / WAO definieer je anafylaxie wanneer minstens een van drie criteria vervuld is: (1) acute aanvang van huid- en mucosa-symptomen plus respiratoir of cardiovasculair compromis; (2) twee of meer organsystemen na waarschijnlijke allergeen-blootstelling; of (3) hypotensie na bekende allergeen-blootstelling, zelfs zonder huidsymptomen. De cruciale klinische beslissing — adrenaline IM toedienen of niet — mag nooit afhangen van het wachten op alle drie de criteria. Bij twijfel: adrenaline IM. De bijwerkingen zijn mild en zelflimiterend, terwijl uitstel mortaliteit verhoogt.

Deze gids — geschreven door Dr. Karel Anseeuw, huisarts in Sint-Truiden — geeft u vier zaken: (1) hoe u milde voedselallergie van anafylaxie onderscheidt op basis van klinisch beeld, (2) de exacte EpiPen-techniek met BCFI 2026-doseringen voor volwassene en kind, (3) wat u nooit mag doen (cetirizine als eerstelijns, patient laten zitten, oude EpiPen), en (4) de alarmsignalen die 112 (NIET 1733) vragen plus 1733-criteria voor wachtpost-overleg bij milde reacties.

Wanneer is een allergische reactie levensbedreigend?

Een allergische reactie wordt levensbedreigend wanneer er sprake is van anafylaxie - een ernstige, systemische allergische reactie die binnen minuten tot enkele uren na blootstelling aan een allergeen kan optreden. Als huisarts op de wachtpost is het cruciaal om deze situaties snel te herkennen en adequaat te handelen.

Herkenning van anafylaxie: de drie criteria

Volgens de internationale EAACI-richtlijnen spreken we van anafylaxie wanneer één van deze drie criteria vervuld is:

Criterium 1: Acute aanvang van huid- of slijmvliessymptomen (jeuk, galbulten, roodheid, zwelling van lippen/oogleden) plus minstens één van de volgende: Ademhalingsproblemen: kortademigheid, piepen, stridor, zuurstofgebrek Cardiovasculaire problemen: lage bloeddruk, flauwvallen, incontinentie

Criterium 2: Twee of meer orgaansystemen zijn aangetast na blootstelling aan een waarschijnlijk allergeen: Huid/slijmvliezen: uitslag, zwelling Ademhaling: hoesten, piepen, benauwdheid Hart-vaatstelsel: snelle hartslag, duizeligheid Maag-darmstelsel: buikkrampen, braken, diarree

Criterium 3: Lage bloeddruk na blootstelling aan een bekend allergeen - ook zonder huidsymptomen mogelijk.

De meest risicovolle voedselallergenen

In België zijn acht voedingsmiddelen verantwoordelijk voor het merendeel van de ernstige allergische reacties:

Pinda's: de meest dodelijke trigger, met mogelijke kruisreactie op soja en lupine Noten: cashewnoten, hazelnoten en walnoten veroorzaken steeds vaker ernstige reacties Schaal- en weekdieren: garnalen, mosselen en oesters Vis: vooral kabeljauw en zalm Koemelk: voornamelijk bij kinderen onder 3 jaar Eieren: met name het eiwit Tarwe: kan inspanningsgeïnduceerde anafylaxie veroorzaken Soja: vaak kruisreactie met pinda-allergie

Waarschuwingssignalen voor 112

Bel onmiddellijk 112 bij deze symptomen:

Stridor of hees ademhalen (bedreigde luchtweg) Spreken in woorden in plaats van zinnen, blauwe lippen of tong Bewustzijnsverlies of bijna flauwvallen Zuurstofverzadiging onder 92% Lage bloeddruk of duizeligheid bij rechtop staan Snel uitbreidende zwelling van keel of tong Reactie op een bekende anafylaxie-trigger Verminderde foetale bewegingen bij zwangeren

Factoren die het risico verhogen

Bepaalde omstandigheden kunnen de drempelwaarde voor een allergische reactie verlagen:

Inspanning binnen 4 uur na het eten van het allergeen Pijnstillers zoals ibuprofen Alcoholgebruik Koorts of acute infecties * Menstruatie of hormonale schommelingen

Het gevaar van bifasische reacties

Bij 5-20% van de anafylaxie-gevallen treedt een tweede reactiegolf op, 4 tot 12 uur na de eerste reactie. Dit kan gebeuren zelfs na aanvankelijk volledig herstel. Daarom is observatie na een anafylactische reactie essentieel.

Wanneer 1733 bellen

Neem contact op met de wachtpost bij:

Gegeneraliseerde uitslag zonder ademhalings- of hartproblemen Aanhoudende lipzwelling die niet reageert op antihistaminica Eerste milde reactie op een nieuw voedingsmiddel Twijfels over correct EpiPen-gebruik * Nieuwe klachten 4-12 uur na een allergische reactie

Eerste hulp bij anafylaxie

De eerste handeling bij anafylaxie is adrenaline intramusculair in de buitenkant van de bovenbeen (0,5 mg voor volwassenen). Geef geen antihistaminica of corticoïden als eerste behandeling - deze werken te langzaam bij een levensbedreigende reactie.

Onderscheid maken

Niet elke allergische reactie is anafylaxie. Een milde voedselallergie beperkt zich tot lokale jeuk of enkele galbulten zonder ademhalings- of hartproblemen. Voedselintolerantie veroorzaakt vooral maag-darmproblemen na uren en is niet levensbedreigend.

Het herkennen van anafylaxie kan levens redden. Bij twijfel: bel 112. Een snelle, adequate behandeling met adrenaline kan het verschil maken tussen leven en dood.

112 — onmiddellijk bellen, NIET 1733

Stridor of biphasic ademgeluid (heesheid + inspiratoire stridor) = bedreigde luchtweg door angio-oedeem keel of glottis. Gebruik onmiddellijk adrenaline IM 0,5 mg vastus lateralis (volwassene) en bel 112. Vermeld expliciet "anafylaxie met luchtweg-bedreiging".
Spreekzinnen <4 woorden of cyanose (blauwe lippen, tongpunten of nagels) = respiratoir compromis. Adrenaline IM eerst, dan 112. Liggend met benen omhoog tenzij ademnood erger wordt liggend (dan halfzittend).
Verlies bewustzijn, syncope of pre-syncope (duizeligheid bij rechtop staan, zwarte vlekken, koud zweten) = cardiovasculair compromis. Adrenaline IM eerst, leg platte rug met benen omhoog, bel 112. NOOIT laten zitten of staan.
Saturatie thuismeter <92 % bij allergie-context (vooral bij gekend astma/COPD/cardiovasculair lijden) = stille hypoxie of bronchospasme. Adrenaline IM eerst, dan 112.
Hypotensie: systolische bloeddruk <90 mmHg of duizelig bij rechtop, zwakke pols, klamme bleke huid = anafylactische shock (graad 3-4). Adrenaline IM, ligging benen omhoog, 112.
Snel uitbreidende angio-oedeem keel of tong (binnen 5 min progressief, slikproblemen, kwijlen, "kikker-stem") = imminente luchtwegobstructie. Adrenaline IM, 112, voorbereid op intubatie.
Reactie op bekende eerdere anafylaxie-trigger: zelfs bij milde initiele klachten — adrenaline IM en 112. Bekende ernstige allergie krijgt geen tweede kans op afwachten.
Foetale bewegingsdaling bij zwangere: zelfs bij milde maternale klachten = onmiddellijk 112 en adrenaline IM (veilig in zwangerschap, bevoorkomen foetale hypoxie weegt zwaarder dan medicatierisico).

Adrenaline EERST, dan 112. Niet andersom. Elke minuut zonder adrenaline verhoogt mortaliteit. Nadien: 4-6 u observatie ziekenhuis voor bifasisch risico.

1733 — wachtpost-overleg binnen enkele uren

Gegeneraliseerde urticaria zonder respiratoir of cardiovasculair compromis na nieuwe voeding: cetirizine 10 mg PO, observatie 2 u thuis met begeleider, bel 1733 voor opvolging. Bij toename symptomen: 112.
Persistente lipzwelling of milde angio-oedeem zonder ademnood na cetirizine 10 mg PO + observatie 1 u: bel 1733 voor herevaluatie en eventueel kortdurend hoger gedoseerde antihistaminica of korte stootkuur prednisolon.
Allergische reactie tijdens overgang kantooruren-weekend: 1733 voor continuiteit van zorg, doorverwijzing allergoloog, paraat-houden van EpiPen-voorschrift voor toekomstige reacties.
Vraag of EpiPen-gebruik geindiceerd was achteraf (debriefing na vermoedelijk milde reactie of na vermoedelijke onnodige adrenaline-toediening): de wachtpost-arts beoordeelt aan de hand van symptoom-evolutie en risicofactoren.
Eerstmaalse milde reactie op nieuw voedingsmiddel: bevestiging diagnose, doorverwijzing naar allergoloog (UZA, UZ Leuven, UZ Brussel) binnen 4 weken voor specifieke IgE-bepaling en huidpriktest.
Twijfel over correcte EpiPen-techniek of opnieuw klachten 4-12 u later (bifasisch risico volgens BSACI 2021): 1733 voor evaluatie en eventueel zekerheidsobservatie ziekenhuis.

De wachtpost-arts beoordeelt klinisch, kan een EpiPen-voorschrift regelen, een korte prednisolon-stootkuur voorschrijven, of doorverwijzen naar allergoloog. Bij elke verergering naar 112-criteria: nooit aarzelen 112 te bellen en eigen EpiPen IM te gebruiken indien beschikbaar.

Adrenaline IM-techniek + BCFI 2026 doseringen

Bij anafylaxie is adrenaline intramusculair de eerste en belangrijkste handeling. Niet antihistaminica, niet corticoiden, niet wachten tot de symptomen uitbreiden - adrenaline redt levens. Elke minuut zonder adrenaline verhoogt de mortaliteit.

Waarom adrenaline intramusculair?

Adrenaline IM in de vastus lateralis (mid-laterale dij) geeft snellere absorptie en hogere piekplasmaconcentratie dan subcutane toediening. Dit is cruciaal omdat anafylaxie binnen minuten fataal kan verlopen door cardiovasculair collapse of ademhalingsstilstand. Intraveneuze adrenaline is voorbehouden aan ziekenhuiscontext met monitoring wegens aritmierisico.

Dosering volgens BCFI 2026

Volwassenen: 0,5 mg adrenaline (= 0,5 mL van 1 mg/mL oplossing) intramusculair in de vastus lateralis

Kinderen: 30 kg en hoger: 0,3 mg IM (EpiPen 0,3 mg) 15-30 kg: 0,15 mg IM (EpiPen Jr 0,15 mg) * Onder 15 kg: 0,01 mg/kg IM (geen kant-en-klare auto-injector, gebruik ampul)

Herhaal na 5-10 minuten indien geen verbetering. Bel ondertussen 112 - dit is SPOED, niet 1733.

EpiPen stap-voor-stap gebruik

Verwijder beschermkap (blauw bij EpiPen, geel bij Jext, groen bij Emerade)

Druk krachtig op vastus lateralis dij DOOR DE KLEDING - houd 3 seconden vast (EpiPen 3s, Jext 10s, Emerade 5s - lees het etiket)

Masseer gebied 10 seconden

Bel 112 onmiddellijk - dit is levensbedreigende noodsituatie

Leg patiënt liggend met benen omhoog (NOOIT zitten of staan - cardiovasculair collapse risico)

Bij geen verbetering na 5-10 minuten: tweede dosis (idealiter tweede auto-injector)

Zelfs bij verbetering: ziekenhuisopname voor 4-6 uur observatie wegens bifasisch risico

ASC2-FAST algoritme (Belgische geheugensteun)

A - Allergeen STOP: Verwijder trigger, spuug voedsel uit, geen verdere blootstelling S - Spoed: Bel 112 direct, NIET 1733 C - Cardiopulmonair: ABC-benadering (airway, breathing, circulation) 2 - Adrenaline: 0,5 mg IM herhaalbaar na 5-10 minuten F - Flat: Liggen met benen omhoog A - Antihistaminica + corticoiden: AANVULLEND, niet vervangend S - Saturatie: Meet en geef zuurstof bij <94% T - Transport: Ziekenhuis voor 4-6 uur observatie

Wat NOOIT doen bij anafylaxie

Antihistaminica als eerste handeling: Cetirizine en loratadine zijn niet levensreddend, hebben traag effect en helpen alleen voor huid/jeuk-component. Gebruik deze alleen aanvullend aan adrenaline.

Corticoiden als eerste handeling: Methylprednisolon en hydrocortison hebben geen acuut effect. Er is controverse over hun rol in secundaire preventie van bifasische reacties.

Inhalatie-bronchodilatator als monotherapie: Salbutamol alleen bij persisterende bronchospasme NA adrenaline, niet als vervanging.

Patiënt laten zitten of staan: Bij hypotensie zijn sterfgevallen gedocumenteerd door deze posities. Altijd liggend met benen omhoog.

Wachten op uitbreiding symptomen: Elke minuut zonder adrenaline verhoogt mortaliteit exponentieel.

Aanvullende therapie (ziekenhuiscontext)

Na adrenaline kunnen volgende middelen aanvullend helpen:

Medicament	Dosis volwassene	Dosis kind	Indicatie

Cetirizine	10 mg PO	5 mg (6-12j)	Huid/jeuk

Hydrocortison	200 mg IV	4 mg/kg max 100 mg	Aanvullend (controverse)
Salbutamol	5 mg verstuiver	2,5 mg verstuiver	Bronchospasme

Fysiologisch	500 mL IV	20 mL/kg	Hypotensie

Lange-termijn planning

Doorverwijzing allergoloog: Binnen 4-6 weken naar gespecialiseerd centrum (UZA, UZ Leuven, UZ Brussel) voor specifiek IgE-onderzoek en huidpriktest.

Dubbel EpiPen-voorschrift: Altijd 2 auto-injectors voorschrijven omdat 1 op 3 ICU-anafylaxieën een tweede dosis nodig heeft.

Anafylaxie-actieplan: Schriftelijk plan met duidelijke instructies voor patiënt, familie en school/werk.

Medisch alarmkaartje: Medic-Alert polsband of kaartje voor identificatie allergie.

Etikettering-educatie: Leren lezen van 14 EU-allergenen volgens Verordening 1169/2011.

Dieetbegeleiding: Uitsluitingsdieet onder supervisie van gespecialiseerde diëtist.

Praktische tip — ASC2-FAST geheugensteun

Bij vermoeden van anafylaxie volgt u dit Belgische geheugen-acroniem in de juiste volgorde. Volgorde is cruciaal: adrenaline IM komt vóór aanvullende therapie.

Letter	Actie	Detail
A	Allergeen STOP	Verwijder voeding, spuug uit, stop verdere blootstelling
S	Spoed bellen	112 (NIET 1733). Vermeld "anafylaxie".
C	Cardiopulmonair	ABC: airway, breathing, circulation. Reanimatie indien nodig.
2	Adrenaline 2-IM	0,5 mg IM vastus lateralis (volwassene). Herhaalbaar na 5-10 min.
F	Flat liggen	Platte rug, benen omhoog. NOOIT zitten of staan bij hypotensie.
A	Aanvullend	Cetirizine 10 mg + corticoide AANVULLEND, niet vervangend voor adrenaline.
S	Saturatie	Meten + zuurstof bij <94 %.
T	Transport	Ziekenhuis 4-6 u observatie wegens bifasisch risico.

Onthoud: ASC-2-FAST. Eerst de 2-IM-adrenaline geven, dan pas de antihistaminica/corticoiden. Liggen, niet zitten. En altijd transport naar ziekenhuis, ook als de patient zich beter voelt — bifasisch risico is reëel (5-20 % van anafylaxie-episodes).

Drie casussen + zelftest + bel-checklist

Casus 1 - GROEN: Lien en de garnalen-dimsum

Lien, 28 jaar en 60 kilogram, gaat voor het eerst uit eten in een Chinees restaurant in Brussel. Ze bestelt dimsum met garnalen, iets wat ze nog nooit eerder heeft gegeten. Na ongeveer 30 minuten begint haar mond te jeuken en verschijnen er lichte galbulten op haar armen. Ze heeft geen ademnood, geen zwelling van tong of keel, voelt zich niet duizelig en blijft volledig alert.

Actieplan: Stop onmiddellijk met verdere garnaal-blootstelling. Geef cetirizine 10 mg per os. Observeer 2 uur thuis met een begeleider aanwezig. Contacteer 1733 voor opvolging de volgende werkdag om de diagnose te bevestigen en doorverwijzing naar allergoloog UZ Leuven binnen 4 weken te regelen. Geen nood aan 112 omdat er geen respiratoir of cardiovasculair compromis is.

Uitkomst: Dit is een milde voedselallergie, vermoedelijk schaaldieren-tropomyosine. Advies om garnalen te vermijden tot allergologisch onderzoek en een medisch alarmkaartje aan te vragen.

Casus 2 - ROOD: Mathis en de brownie-verrassing

Mathis, 12 jaar en 38 kilogram, heeft een bekende pinda-allergie sinds zijn peutertijd. Hij droeg vroeger EpiPen Jr 0,15 mg, maar tijdens de jaarlijkse allergoloog-controle is dit recent opgewaardeerd naar de standaard EpiPen 0,3 mg nu hij >30 kg weegt (BCFI 2026). Op een verjaardagsfeest eet hij een brownie waarvan hij niet weet dat er pindanoten in zitten. Binnen 10 minuten ontwikkelt hij gegeneraliseerde urticaria, lipzwelling, hoesten en piepende ademhaling. Hij is kortademig en kan slechts 3-4 woorden tegelijk spreken. De symptomen verergeren snel.

Actieplan: Geef ONMIDDELLIJK adrenaline 0.3 mg intramusculair. EpiPen 0,3 mg is de juiste dosis voor Mathis (gewicht >30 kg, conform BCFI 2026 en EAACI 2020). Gebruik die EpiPen onmiddellijk. Injecteer in de vastus lateralis door de kledij heen. Een ouder belt onmiddellijk 112. Leg het kind plat op de rug met de benen omhoog. Geef cetirizine 5 mg per os als het kind kan slikken. Houd een tweede EpiPen klaar voor na 5 minuten indien geen verbetering. Het MUG-team neemt de behandeling over. Ziekenhuis-observatie 4-6 uur vanwege bifasisch risico.

Uitkomst: Anafylaxie graad 2, succesvol behandeld door tijdige adrenaline-toediening. Vervolgconsult bij allergoloog voor hertest van specifieke IgE pinda. Belangrijk: EpiPen-voorschrift altijd 2 stuks bij bekende anafylaxie, ouders en leerkrachten getraind volgens Vlaams Allergocentrum-actieplan.

Casus 3 - ORANJE: Anne-Sophie, zwanger en cashewnoten

Anne-Sophie, 35 jaar en 70 kilogram, is 28 weken zwanger en heeft geen gekende allergieën. In een Italiaans restaurant in Antwerpen eet ze pasta met pesto die cashewnoten bevat - haar eerste blootstelling aan cashewnoten. Na 45 minuten krijgt ze jeuk aan het gehemelte, lichte zwelling van de lippen en milde misselijkheid. Ze heeft geen ademnood of syncope, en de foetale bewegingen blijven normaal. Ze is bezorgd om haar ongeboren kind.

Actieplan: Geef cetirizine 10 mg per os (veilig tijdens zwangerschap, categorie B). Observeer 2 uur thuis met partner aanwezig. Bel 1733 dezelfde avond voor advies - zwangerschap vereist verhoogde alertheid. Bij elke verergering (ademnood, snel toenemende zwelling, verminderde foetale bewegingen) ONMIDDELLIJK 112 bellen. Overweeg EpiPen-voorschrift na consult huisarts indien herhaalrisico. Doorverwijzing naar allergoloog na de bevalling.

Waarschuwing: Zwangerschap gecombineerd met voedselallergie verhoogt het risico op mortaliteit door foetale hypoxie. De drempel voor 112 ligt lager dan bij niet-zwangere vrouwen.

Uitkomst: Vermoedelijk milde IgE-gemedieerde reactie op cashewnoten. Uitgebreide diagnostiek nodig na de bevalling.

Zelftest: 5 vragen bij vermoeden allergische reactie

1. Is er ademnood, piepende ademhaling, stridor of cyanose?

Ja = ROOD: onmiddellijk 112 + adrenaline indien voorgeschreven

Nee = ga naar vraag 2

2. Is er snelle progressieve zwelling van tong/lippen/keel of stemverandering (heesheid)?

Ja = ROOD: onmiddellijk 112 + adrenaline (luchtweg-bedreiging)

Nee = ga naar vraag 3

3. Is er duizeligheid bij rechtop staan, syncope of bleekheid?

Ja = ROOD: onmiddellijk 112 + adrenaline (cardiovasculair compromis)

Nee = ga naar vraag 4

4. Is er gegeneraliseerde urticaria, multi-orgaan-betrokkenheid (huid + gastro-intestinaal + mild respiratoir), of bekende anafylaxie-historie met nieuwe blootstelling?

Ja = ORANJE: onmiddellijk 1733 + observatie + cetirizine + lage drempel voor adrenaline intramusculair

Nee = ga naar vraag 5

5. Is er gelokaliseerde urticaria/jeuk zonder andere symptomen?

Ja = GROEN: cetirizine 10 mg per os + observeer 2 uur + contacteer 1733 bij verergering

Beslisboom en observatie-instructies

GROEN: Zelfzorg met cetirizine, observeer 2 uur, opvolgen bij huisarts tijdens werkdag ORANJE: Contacteer 1733 dezelfde dag of avond, observeer in aanwezigheid van begeleider, houd EpiPen paraat indien beschikbaar ROOD: 112 ONMIDDELLIJK, adrenaline intramusculair in vastus lateralis, liggen met benen omhoog

Belangrijke observatie-instructie: Zelfs bij verbetering na adrenaline of cetirizine, BLIJF 4-12 uur in observatie vanwege bifasisch risico (5-20% volgens BSACI 2021). Bel 1733 of 112 opnieuw bij hervatting van symptomen.

1733/112 bel-checklist (4 punten)

(a) Wat is het allergeen (bekend of vermoed)? Onset-tijd? Eerste keer of recidief? (b) Welke orgaansystemen zijn betrokken? (huid/lipzwelling/ademnood/cardiovasculair/gastro-intestinaal) (c) Heeft patiënt EpiPen en werd deze al toegediend? Welke dosis (0.3 of 0.15 mg)? Hoe laat? (d) Comorbiditeit/medicatie? (zwangerschap, bètablokker = verminderde adrenaline-respons, ACE-remmer = verhoogd anafylaxie-risico)

Veelgestelde vragen

Wanneer moet ik adrenaline (EpiPen) gebruiken in plaats van cetirizine?+

Adrenaline IM is altijd eerstelijn bij anafylaxie: zodra er respiratoire symptomen zijn (kortademigheid, stridor, wheeze), cardiovasculaire symptomen (duizeligheid, syncope, hypotensie), of multi-orgaan-betrokkenheid (huid + GI + mild resp). Cetirizine 10 mg PO werkt enkel op huidklachten en kan 30-60 minuten duren voor effect — veel te traag voor anafylaxie. Gebruik adrenaline IM bij twijfel: bijwerkingen (palpitaties, tremor, kortdurende bleekheid) zijn mild en zelflimiterend, terwijl uitstel het mortaliteitsrisico verhoogt. Cetirizine geef je AANVULLEND aan adrenaline voor de huidcomponent, niet als vervanging. Bij beperkte gelokaliseerde urticaria zonder andere symptomen is cetirizine alleen voldoende, met observatie 2 u en lage drempel voor adrenaline bij progressie.

Hoe gebruik ik een EpiPen correct? Door de kleren?+

Stap 1: Verwijder de beschermkap (blauw bij EpiPen, geel bij Jext, groen bij Emerade — merk-afhankelijk). Stap 2: Druk de oranje punt krachtig tegen de mid-laterale dij (vastus lateralis) — DOOR de kledij is toegestaan en aanbevolen (geen tijd verliezen met kleding uittrekken). Houd 3 seconden vast bij EpiPen, 10 seconden bij Jext, 5 seconden bij Emerade (lees etiket). Stap 3: Massage het injectiegebied 10 seconden om absorptie te bevorderen. Stap 4: Bel 112 onmiddellijk en blijf bij de patient. Stap 5: Leg de patient liggend op de rug met benen omhoog — nooit laten zitten of staan bij hypotensie (cardiovasculair collapse-risico). Stap 6: Indien geen verbetering na 5-10 minuten: gebruik tweede EpiPen (steeds 2 voorschriften). EpiPen werkt door de kledij — alleen geen dikke gespen of broeknaden vermijden. NIET in glutea of deltoideus injecteren (tragere absorptie).

Wat zijn de top-8 voedselallergenen bij volwassenen in Belgie?+

Volgens Sciensano en KCE-data zijn de meest voorkomende ernstige voedselallergenen in Belgie: (1) Pinda (Arachis) — meest dodelijke trigger, kruisreactie soja/lupine; (2) Boomnoten (cashew, hazelnoot, walnoot, amandel) — sterk groeiende prevalentie; (3) Schaal- en weekdieren (garnaal, mossel, oester) — tropomyosine als belangrijkste allergeen; (4) Vis (kabeljauw, zalm, tonijn) — parvalbumine; (5) Koemelk — voornamelijk kinderen <3 j, soms persistent; (6) Hoenderei — ovomucoid voornamelijk; (7) Tarwe (gluten omega-5-gliadine) — vaak inspanningsafhankelijk (WDEIA); (8) Soja — kruis met pinda. Etikettering: 14 EU-allergenen worden verplicht vermeld op voorverpakte voeding (Verordening 1169/2011). Op restaurant moet de zaal informatie kunnen geven. Lees altijd het etiket: kruisbesmetting in de fabriek geeft 'kan sporen bevatten van...' wat reeel risico is bij ernstige allergie.

Wat is bifasische anafylaxie en hoe lang moet ik observeren?+

Bifasische anafylaxie betekent dat de symptomen na initieel herstel tussen 4 en 12 uur (soms tot 72 u) opnieuw opduiken zonder hernieuwde allergeen-blootstelling. Volgens BSACI 2021 komt dit voor bij 5-20 % van alle anafylaxie-episodes — vaker bij ernstige initiele reactie, vertraagde adrenaline-toediening, of cardiovasculaire instabiliteit. Daarom is observatie 4-6 u in ziekenhuis verplicht na anafylaxie, ook als de patient zich snel beter voelt na adrenaline IM. Voor patienten met risicofactoren (astma, eerdere bifasische reactie, late initiele adrenaline) wordt observatie tot 24 u overwogen. Wat te doen thuis als bifasisch herval: dezelfde ABC-aanpak als bij eerste reactie — adrenaline IM, 112, liggend met benen omhoog. Daarom is een tweede EpiPen-voorschrift altijd aangewezen.

Mag ik een EpiPen gebruiken bij iemand met hartproblemen of bij zwangere?+

Ja, in beide situaties. Bij zwangerschap is adrenaline IM het middel van eerste keuze bij anafylaxie volgens FDA-categorie C, EAACI 2020 en BSACI 2021 — maternale anafylaxie veroorzaakt foetale hypoxie en is veel gevaarlijker voor het kind dan korte adrenaline-blootstelling. Niet aarzelen, drempel zelfs lager. Bij bekende coronaire ziekte (ischemisch hartlijden) blijft adrenaline IM eerstelijns — alternatief is geen optie bij anafylaxie. Het cardiovasculaire risico van anafylaxie zelf (shock, hypoxie) overweegt het beperkte risico van adrenaline-geinduceerde aritmie of vasoconstrictie. Speciale aandacht: bij beta-blokker-gebruik (atenolol, bisoprolol) kan de adrenaline-respons verminderd zijn — eventueel hogere dosis nodig, en glucagon 1-2 mg IV als rescue (ziekenhuis). Bij MAO-remmers of tricyclische antidepressiva is het effect versterkt — gebruikelijke dosis volstaat. ACE-remmers verhogen het anafylaxie-risico bij bepaalde insectenstaak-allergie en hymenoptera, maar bij voedselallergie is het minder uitgesproken.

Hoe weet ik of het anafylaxie is en niet gewoon nervositeit of vagale syncope?+

Klinische criteria EAACI 2020 helpen onderscheiden. Anafylaxie = acute aanvang (minuten-uren) na waarschijnlijke allergeen-blootstelling met multi-orgaan-betrokkenheid: huid (urticaria, angio-oedeem), respiratoir (wheeze, stridor, dyspnoe), cardiovasculair (hypotensie, syncope), GI (krampen, braken, diarree). Vagale syncope na maaltijd: bleekheid, zweten, bradycardie (trage pols), geen huidsymptomen, snel herstel binnen minuten bij liggen. Paniekaanval/hyperventilatie: tintelende vingers/lippen, hyperventilatie, geen objectieve hypoxie of hypotensie, tachycardie zonder huidklachten. Praktisch: meet pols (hoog bij anafylaxie/paniek, laag bij vasovagaal), kijk naar huid (urticaria + angio-oedeem = sterk pleitend voor anafylaxie), beoordeel ademhaling auscultatorisch (wheeze = anafylaxie/astma, niet paniek). Bij twijfel in een allergiecontext: adrenaline IM is veiliger dan afwachten. Een bewuste 'overdosis' adrenaline geeft palpitaties en tremor, maar veroorzaakt geen blijvende schade bij gezonde patient.

Wanneer krijg ik een EpiPen voorgeschreven en hoeveel kost het?+

Indicaties voor EpiPen-voorschrift (NICE CKS + EAACI 2020): doorgemaakte anafylaxie op voeding/insect/medicatie, idiopathische anafylaxie, ernstige reactie op pinda/boomnoten/zeevruchten zelfs zonder formele anafylaxie, mastocytose met allergische trigger-historie, exercise-induced anaphylaxis, allergische reactie op nieuw voedingsmiddel bij iemand met meerdere allergieen of astma. Voorschrift altijd 2 EpiPens — herhaaldosis nodig bij 1/3 van ICU-anafylaxie (Manivannan 2014). Kostprijs in BE: ~85-100 EUR per EpiPen 0,3 mg, vergoed door RIZIV bij erkende allergie-diagnose (Bf-categorie, ~20-25 EUR remgeld). Vervaldatum: 12-18 maanden na productie — vervang elk jaar (apotheker volgt bij). Bewaring: kamertemperatuur (15-25 °C), niet in koelkast, niet in auto-handschoenenkastje (extreme temperaturen). Training: video's beschikbaar via Vlaams Allergocentrum (www.allergiecentrum.be), trainer-pen voor oefenen op aanvraag bij apotheek.

Wat doe ik als ik twijfel maar geen EpiPen heb?+

Bij vermoeden van anafylaxie zonder EpiPen: (1) Bel 112 ONMIDDELLIJK — vermeld expliciet 'anafylaxie' of 'ernstige allergische reactie met ademnood'; (2) Leg de patient liggend op de rug met benen omhoog (cruciaal voor cardiovasculaire perfusie); (3) Geef geen voedsel of drank (aspiratie-risico bij progressie); (4) Probeer cetirizine 10 mg PO als de patient nog kan slikken — niet levensreddend maar baat het niet, het schaadt het niet (let op: bij ademnood kan slikken gevaarlijk zijn); (5) Bij hartstilstand: start onmiddellijk reanimatie (30 borstcompressies + 2 beademingen, herhaal tot MUG aankomt); (6) Vraag omstaanders rond of iemand een EpiPen of vergelijkbare auto-injector heeft — in EU is gebruik van andermans EpiPen toegelaten als omstander bij vermoeden anafylaxie (Goede Samaritaan-principe). De MUG of ziekenwagen brengt adrenaline mee. Achteraf: huisarts/wachtpost bezoek voor diagnose-bevestiging en EpiPen-voorschrift voor de toekomst.

Bronnen en referenties

Domus Medica — Aanbeveling Anafylaxie en voedselallergie in de eerstelijn (2024). domusmedica.be
BCFI — Belgisch Centrum voor Farmacotherapeutische Informatie, hoofdstuk 8.3 (allergie en anafylaxie), 8.2.1 (paracetamol), 11.1 (corticoiden). Editie 2026. bcfi.be
EAACI Guidelines — Muraro A et al. EAACI guidelines: Anaphylaxis (2020 update). Allergy 2021;76(11):3413-3419. ICD-10 T78.0/T78.2 + L50.0 (urticaria) + T78.1 (overige bijwerkingen voedsel) + diagnostische criteria.
BSACI Position Statement 2021 — Biphasic anaphylaxis observation. Clin Exp Allergy 2021;51:1-10. Aanbeveling 4-6 u observatie minimum.
WAO Anaphylaxis Guidelines — World Allergy Organization 2020. Adrenaline-doseringen volwassene/kind, ASC-protocol.
Pumphrey RSH — Fatal anaphylaxis in the UK 1992-2001. BMJ 2003;327:1142. Posturele dood-risico bij anafylaxie.
Manivannan V et al. — Recurrent anaphylaxis in the emergency department. Ann Emerg Med 2014;64(4):419-425. Tweede EpiPen-dosis nodig in 1 op 3 cases.
Sciensano + KCE — Belgische epidemiologie voedselallergieen, Top-14 EU-allergenen Verordening 1169/2011. sciensano.be
NICE Clinical Knowledge Summary — Anaphylaxis assessment and management. cks.nice.org.uk/anaphylaxis
FAGG — Bijsluiters EpiPen 0,3 mg / EpiPen Jr 0,15 mg / Jext / Emerade. fagg-afmps.be
Vlaams Allergocentrum — Anafylaxie-actieplan (KIND), trainer-pen, video's voor scholen en ouders. allergiecentrum.be
RIZIV — EpiPen-vergoeding (Bf-categorie), tarievenoverzicht raadpleging huisarts/wachtpost 2026. riziv.fgov.be

Geactualiseerd op 28 april 2026. Deze pagina vervangt geen medisch consult. Bij vermoeden anafylaxie: adrenaline IM eerst, dan 112 (NIET 1733). Bij twijfel of milde reactie: 1733 of uw eigen huisarts.

Voedselallergie en anafylaxie: adrenaline-eerst, NIET wachten