Voedselallergie en anafylaxie: herkennen, adrenaline en 112

Een allergische reactie op voedsel kan mild zijn, met wat jeuk in de mond of enkele bulten. Ze kan ook snel levensbedreigend worden. Die ernstige vorm heet anafylaxie. Deze pagina helpt u ze herkennen en correct te handelen. Dezelfde aanpak geldt bij een reactie op een insectensteek of een geneesmiddel.

Wat is anafylaxie?

Anafylaxie is een ernstige allergische reactie van het hele lichaam. Er is sprake van anafylaxie bij klachten in twee of meer orgaansystemen na contact met een (mogelijke) uitlokker, of bij keelzwelling, een piepend geluid bij het inademen of een bloeddrukdaling, ook zonder andere klachten.

• Huid en slijmvliezen: netelroos (jeukende bulten), roodheid, zwelling van lippen, oogleden of gezicht.
• Ademhaling: hoesten, piepen, benauwdheid, hese stem, keel die dichtknijpt, moeite met slikken.
• Bloedsomloop: duizelig, bleek en klam, slap (vooral bij kleine kinderen), flauwvallen.
• Darmen: buikkrampen, braken, diarree.

De klachten beginnen meestal snel na het eten. Veel voorkomende uitlokkers zijn pinda, noten, ei, melk, sesam, vis en schaaldieren, maar elk voedingsmiddel kan een allergie geven.

Wat doet u bij anafylaxie?

1. Adrenaline eerst. Is er een adrenaline-autoinjector (adrenalinepen), zet die dan meteen in de buitenkant van de dij, gerust door de broek heen. Houd de pen zo lang op zijn plaats als het etiket van dat merk aangeeft. Twijfelt u: geef de pen.
2. Bel 112 en zeg duidelijk: "ernstige allergische reactie" of "anafylaxie".
3. Leg de persoon plat. Is ademen moeilijk, laat hem dan rechtop zitten met de benen gestrekt. Laat hem niet rechtstaan of rondlopen, ook niet als het beter gaat.
4. Geen verbetering na 5 minuten? Geef een tweede pen, liefst in het andere been.
5. Blijf bij de persoon. Reageert hij niet meer en ademt hij niet normaal, start dan reanimatie en volg de instructies van de 112-centralist.
6. Altijd naar het ziekenhuis na adrenaline, ook als de klachten verdwijnen. Adrenaline werkt maar kort en de klachten kunnen terugkomen. Daarom blijft u er een tijd onder toezicht.

Een antihistaminicum (allergiepil) vervangt adrenaline nooit. Het helpt tegen jeuk en bulten, niet tegen keelzwelling of een bloeddrukdaling. Cortisone is enkel op voorschrift verkrijgbaar en werkt pas na uren; het hoort niet in de eerste hulp thuis.

Helpt u iemand die u niet kent? Help de persoon dan zijn eigen pen te gebruiken, of zet de pen op zijn uitdrukkelijke vraag als hij het zelf niet meer kan.

De adrenalinepen correct gebruiken

In België bestaan adrenaline-autoinjectoren met 0,15 mg (voor kinderen) en 0,3 mg (voor volwassenen). Uw arts kiest de dosis op basis van het gewicht. Enkele praktische punten:

• Volg de stappen op het etiket van uw pen: hoe de dop eraf gaat en hoe lang u de pen vasthoudt, verschilt per merk.
• Prik in de buitenkant van de dij, gerust door de kleding heen. Niet in de bil, de arm of de hand.
• Zorg dat u een tweede pen bij de hand hebt: soms is een tweede dosis nodig.
• Kijk de vervaldatum geregeld na. Bewaar de pen niet in de koelkast of de diepvries en niet in een hete auto.
• Oefen met een oefenpen zonder naald, en leer ook huisgenoten, school of opvang hoe het moet.

Een milde reactie: wat dan?

Heeft iemand alleen klachten op één plaats, bijvoorbeeld jeuk in de mond of enkele bulten op de huid, en verder niets? Dan mag een antihistaminicum (allergiepil), vrij verkrijgbaar in de apotheek. Laat de persoon niet alleen en houd hem enkele uren in het oog. Komt er een klacht van een tweede orgaansysteem bij, dan behandelt u dat als anafylaxie: pen en 112.

Heeft u een noodplan van uw arts of allergoloog, volg dan dat plan.

Na een allergische reactie

Maak na elke duidelijke allergische reactie op voedsel een afspraak bij uw huisarts. Die bekijkt of een doorverwijzing naar een allergoloog nodig is om de oorzaak te zoeken met huid- of bloedtesten. Probeer het verdachte voedingsmiddel niet zelf opnieuw uit.

Voor een kind met een gekende allergie is een geschreven noodplan nuttig voor school, opvang en grootouders: welk voedsel vermijden, welke klachten, wanneer de pen geven en wie verwittigen.

Lees etiketten: in de Europese Unie moeten de belangrijkste allergenen duidelijk vermeld worden. Vraag in restaurants en bakkerijen naar de allergeneninformatie.

Veelgestelde vragen

Bronnen

• Gezondheid en Wetenschap, Anafylactische reactie (anafylaxie). gezondheidenwetenschap.be
• Gezondheid en Wetenschap, Eerste hulp bij anafylactische shock. gezondheidenwetenschap.be
• BCFI, Folia Pharmacotherapeutica april 2014: gebruik van adrenaline in auto-injector. bcfi.be
• Resuscitation Council UK, First Aid Guidelines 2025 (verslikking, anafylaxie, bloeding). resus.org.uk
• European Resuscitation Council, Guidelines 2025 (o.a. hoofdstuk First Aid en Paediatric Life Support). erc.edu

Dit artikel vervangt geen individueel medisch advies. Bij twijfel: bel 1733 of uw huisarts; bij alarmtekens 112. Laatste herziening: 21 oktober 2026.

Gerelateerde artikelen